بیماری ام اس یا مولتیپل اسکلروزیس یکی از اختلالات مزمن سیستم عصبی مرکزی است که میتواند مغز، نخاع و عصب بینایی را تحت تأثیر قرار دهد. این بیماری در افراد مختلف شدت و الگوی متفاوتی دارد و ممکن است با علائمی مانند اختلال بینایی، بیحسی، ضعف عضلات یا مشکلات تعادلی آغاز شود. شناخت نشانههای اولیه و مراجعه به پزشک در زمان مناسب اهمیت زیادی دارد، زیرا تشخیص زودهنگام میتواند به شروع درمان و کنترل بهتر روند بیماری کمک کند. البته وجود یک علامت بهتنهایی به معنای ابتلا به MS نیست و تشخیص باید بر اساس مجموعهای از علائم، معاینه و بررسیهای تخصصی انجام شود.
هر علامت عصبی مانند بیحسی، ضعف یا اختلال دید الزاماً به معنای ابتلا به MS نیست و بیماریهای مختلفی میتوانند علائم مشابه ایجاد کنند. برای نمونه، برخی عفونتهای ویروسی نیز ممکن است با نشانههای عصبی یا عمومی همراه باشند. اگر درباره بیماریهای ویروسی و علائم آنها جستوجو میکنید، مطالعه مطلب هانتانا ویروس چیست؟ میتواند اطلاعات بیشتری درباره یکی از عفونتهای مرتبط با جوندگان و نشانههای آن در اختیار شما قرار دهد.
بیماری ام اس زمانی رخ میدهد که سیستم ایمنی بدن به اشتباه به بخشهایی از سیستم عصبی مرکزی حمله میکند. در این فرایند، میلین که مانند یک پوشش محافظ اطراف رشتههای عصبی قرار دارد، آسیب میبیند. تخریب میلین میتواند انتقال پیامهای عصبی را مختل کند و در نتیجه علائم مختلفی در قسمتهای گوناگون بدن ایجاد شود. شدت و محل این آسیبها در افراد مختلف یکسان نیست و همین موضوع باعث تفاوت علائم میشود.
علت دقیق ایجاد این بیماری هنوز بهطور کامل مشخص نشده است، اما پژوهشها نشان میدهند که ترکیبی از عوامل ژنتیکی و محیطی میتواند در بروز آن نقش داشته باشد. برخی عفونتهای ویروسی، کمبود ویتامین D، سیگار و بعضی عوامل مرتبط با سبک زندگی و شرایط محیطی بهعنوان عوامل مؤثر مورد بررسی قرار گرفتهاند. با این حال، هیچکدام از این عوامل بهتنهایی نمیتوانند علت قطعی ابتلا به بیماری را توضیح دهند.
بیماری ام اس معمولاً به شکل یک بیماری خودایمنی شناخته میشود؛ یعنی سیستم دفاعی بدن به جای محافظت از بافتهای عصبی، به آنها آسیب میرساند. محل ایجاد التهاب و ضایعات عصبی تعیین میکند که فرد چه علائمی داشته باشد. به همین دلیل ممکن است یک شخص بیشتر با مشکلات بینایی مواجه شود، در حالی که فرد دیگری بیحسی، ضعف یا اختلال در تعادل را تجربه کند.
اولین علائم بیماری ام اس در همه افراد یکسان نیست و ممکن است بهصورت ناگهانی یا تدریجی ظاهر شوند. تاری دید، دوبینی، بیحسی یا مورمور شدن دست و پا، ضعف عضلات، سرگیجه و اختلال تعادل از جمله نشانههایی هستند که ممکن است در شروع بیماری دیده شوند. گاهی این علائم پس از مدتی کاهش پیدا میکنند و فرد تصور میکند مشکل کاملاً برطرف شده است، اما تکرار آنها نیازمند بررسی پزشکی است.
یکی از ویژگیهای مهم علائم اولیه، ارتباط آنها با محل آسیب عصبی است. برای مثال، اگر عصب بینایی درگیر شود، مشکلاتی مانند کاهش دید یا درد هنگام حرکت چشم ممکن است ایجاد شود. درگیری مسیرهای عصبی مربوط به حرکت نیز میتواند ضعف یا سنگینی اندامها را به همراه داشته باشد. بنابراین نمیتوان تنها بر اساس یک نشانه مشخص درباره وجود MS قضاوت کرد و بررسی تخصصی ضروری است.
بیماری ام اس ممکن است در مراحل ابتدایی علائمی ایجاد کند که با مشکلات شایع دیگری اشتباه گرفته شوند. برای نمونه، احساس خستگی، گزگز یا سرگیجه همیشه نشانه MS نیست و میتواند دلایل متعددی داشته باشد. اگر علائم عصبی بدون علت مشخص ایجاد شوند، ماندگار باشند یا چند بار تکرار شوند، مراجعه به متخصص مغز و اعصاب اهمیت زیادی دارد. پزشک با بررسی شرح حال و انجام آزمایشهای لازم میتواند احتمال بیماریهای مختلف را ارزیابی کند.
تاری دید یکی از علائمی است که ممکن است در برخی افراد مبتلا به MS ایجاد شود و معمولاً زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که به دلیل درگیری عصب بینایی باشد. کاهش دید در یک چشم، تغییر در وضوح تصاویر یا درد هنگام حرکت چشم از نشانههایی هستند که میتوانند با التهاب عصب بینایی ارتباط داشته باشند. البته مشکلات بینایی دلایل فراوانی دارند و هر نوع تاری دید به معنای ابتلا به MS نیست.
التهاب عصب بینایی که به آن نوریت اپتیک گفته میشود، میتواند باعث کاهش دید و تغییر در تشخیص رنگها شود. این مشکل ممکن است طی چند ساعت یا چند روز ایجاد شود و در بسیاری از موارد پس از مدتی تا حدی بهبود پیدا کند. با این حال، اگر فرد دچار کاهش ناگهانی دید، دوبینی یا درد چشمی شود، بهتر است بدون خوددرمانی برای بررسی علت به پزشک مراجعه کند.
بیماری ام اس در صورت درگیری مسیرهای عصبی مرتبط با بینایی میتواند مشکلاتی ایجاد کند که کیفیت زندگی فرد را تحت تأثیر قرار دهد. تشخیص علت تاری دید معمولاً تنها با معاینه ساده چشم امکانپذیر نیست و ممکن است بررسی عصبی، معاینه چشم و تصویربرداری مورد نیاز باشد. تشخیص بهموقع علت علائم به پزشک کمک میکند درمان مناسب را انتخاب کرده و از پیشرفت آسیبهای عصبی تا حد امکان جلوگیری کند.
در کنار پیگیری پزشکی، افرادی که مشکلات بینایی دارند باید نسبت به تغییرات جدید مانند دوبینی، کاهش دید یک چشم یا اختلال در تشخیص رنگها حساس باشند. همچنین بهتر است از نسبت دادن خودسرانه هر مشکل بینایی به MS خودداری شود، زیرا بیماریهایی مانند مشکلات شبکیه، عیوب انکساری، میگرن و برخی اختلالات عصبی نیز میتوانند علائم مشابه ایجاد کنند. ارزیابی دقیق علت، نخستین قدم برای انتخاب روش درمان مناسب است.
بیحسی و احساس مورمور شدن از علائم عصبی شناختهشدهای هستند که ممکن است در افراد مبتلا به MS دیده شوند. این احساس میتواند در دست، پا، صورت یا بخشهایی از تنه ایجاد شود و شدت آن از فردی به فرد دیگر متفاوت است. برخی افراد احساس سوزنسوزن شدن دارند، در حالی که دیگران ممکن است کاهش واضح حس لمس، گرما یا سرما را تجربه کنند. محل بیحسی به مسیر عصبی درگیر بستگی دارد.
بیحسی ناشی از مشکلات عصبی ممکن است برای چند ساعت، چند روز یا حتی مدت طولانیتر ادامه داشته باشد. گاهی فرد ابتدا تصور میکند خواب رفتن اندام به دلیل وضعیت نامناسب بدن اتفاق افتاده است، اما اگر این حالت بدون علت مشخص ایجاد شود یا تکرار شود، بهتر است بررسی پزشکی انجام شود. در برخی موارد نیز بیحسی همراه با ضعف، اختلال تعادل یا مشکلات حرکتی ظاهر میشود و اهمیت بیشتری پیدا میکند.
بیماری ام اس میتواند با ایجاد التهاب و آسیب در مسیرهای عصبی، انتقال طبیعی پیامهای حسی بین بدن و مغز را مختل کند. به همین دلیل فرد ممکن است احساس کند بخشی از بدنش بیحس، سنگین یا سوزنسوزن شده است. البته این نشانه اختصاصی MS نیست و مشکلاتی مانند فشار روی عصب، کمبود برخی مواد مغذی، دیابت و بیماریهای عصبی دیگر نیز میتوانند چنین علائمی ایجاد کنند؛ بنابراین تشخیص نهایی نیازمند بررسی پزشک است.
| نوع بیماری ام اس | ویژگی اصلی | الگوی علائم | روند بیماری |
|---|---|---|---|
| عودکننده ـ فروکشکننده (RRMS) | بروز دورههای عود و سپس بهبود | علائم ممکن است ناگهان ظاهر شده و بعد کاهش پیدا کنند | حملهای و متناوب |
| پیشرونده ثانویه (SPMS) | معمولاً پس از یک دوره عودکننده ایجاد میشود | کاهش تدریجی تواناییهای عصبی | پیشرفت تدریجی ناتوانی |
| پیشرونده اولیه (PPMS) | پیشرفت بیماری از ابتدای تشخیص | افزایش تدریجی علائم بدون حملات مشخص | پیشرونده از ابتدا |
| سندروم بالینی منفرد (CIS) | اولین دوره علائم عصبی مرتبط با التهاب یا دمیلیناسیون | یک اپیزود مشخص از علائم عصبی | ممکن است به MS تبدیل شود یا نشود |
حمله ام اس به دورهای گفته میشود که یک یا چند علامت عصبی جدید ظاهر میشوند یا علائم قبلی به شکل قابل توجهی تشدید میشوند. این وضعیت معمولاً طی چند ساعت یا چند روز ایجاد شده و ممکن است برای مدتی ادامه داشته باشد. برای اینکه یک حمله واقعی در نظر گرفته شود، علائم نباید صرفاً به دلیل تب، عفونت یا افزایش موقت دمای بدن ایجاد شده باشند و تشخیص آن بر عهده پزشک است.
در مقابل، پیشرفت بیماری به افزایش تدریجی مشکلات عصبی و کاهش عملکرد فرد در طول زمان اشاره دارد. ممکن است شخص بدون تجربه حملات واضح، بهتدریج در راه رفتن، حفظ تعادل، انجام فعالیتهای روزمره یا کنترل حرکات دچار مشکل شود. تفاوت این دو مفهوم اهمیت زیادی دارد، زیرا روش ارزیابی و تصمیمگیری درمانی برای حملههای فعال با روند پیشرونده متفاوت است و پزشک باید الگوی علائم را بهطور دقیق بررسی کند.
بیماری ام اس ممکن است در برخی افراد بیشتر با دورههای عود و بهبود همراه باشد و در برخی دیگر روند تدریجیتری داشته باشد. شدت حمله نیز همیشه نشاندهنده میزان پیشرفت آینده بیماری نیست. گاهی یک علامت نسبتاً شدید پس از درمان بهبود مییابد، در حالی که تغییرات خفیف اما مداوم میتوانند اهمیت بیشتری داشته باشند. ثبت زمان شروع علائم، مدت آنها و تغییرات ایجادشده میتواند اطلاعات ارزشمندی برای ارزیابی پزشک فراهم کند.
تشخیص ام اس معمولاً بر اساس یک آزمایش واحد انجام نمیشود و پزشک مجموعهای از اطلاعات بالینی و آزمایشگاهی را در کنار هم قرار میدهد. ابتدا شرح حال بیمار، زمان شروع علائم، مدت ماندگاری آنها و سابقه مشکلات عصبی بررسی میشود. سپس معاینه عصبی برای ارزیابی قدرت عضلات، تعادل، هماهنگی حرکات، حس، بینایی و واکنشهای عصبی انجام میگیرد تا نشانههای درگیری سیستم عصبی مرکزی مشخص شوند.
برای تأیید تشخیص یا بررسی احتمال آن، ممکن است آزمایشهایی مانند MRI مغز و نخاع، بررسی مایع مغزی نخاعی و برخی آزمایشهای خون درخواست شوند. آزمایش خون معمولاً برای شناسایی بیماریهای دیگری است که میتوانند علائمی مشابه ایجاد کنند. بررسی مایع مغزی نخاعی نیز در شرایط خاص میتواند شواهدی از فعالیت سیستم ایمنی در سیستم عصبی مرکزی نشان دهد و به پزشک در تکمیل فرآیند تشخیص کمک کند.
بیماری ام اس ممکن است علائمی شبیه بیماریهای عصبی دیگر ایجاد کند، بنابراین تشخیص دقیق اهمیت زیادی دارد. پزشک باید شواهدی از آسیب در بخشهای مختلف سیستم عصبی و در زمانهای متفاوت را در نظر بگیرد و در صورت نیاز از معیارهای تشخیصی معتبر استفاده کند. به همین دلیل، داشتن یک علامت مانند بیحسی یا تاری دید بهتنهایی برای تشخیص کافی نیست و نباید فرد بدون بررسی تخصصی خود را مبتلا بداند.
MRI یکی از مهمترین روشهای تصویربرداری برای بررسی تغییرات مرتبط با MS در مغز و نخاع است. این روش بدون استفاده از اشعه ایکس، تصاویر دقیقی از بافتهای عصبی ایجاد میکند و میتواند محل برخی ضایعات را نشان دهد. پزشک با بررسی تعداد، محل و ویژگیهای ضایعات میتواند اطلاعات بیشتری درباره احتمال بیماری به دست آورد. با این حال، نتیجه MRI باید در کنار علائم و معاینه عصبی تفسیر شود.
در برخی موارد از ماده حاجب گادولینیوم برای مشخصتر شدن ضایعات فعال استفاده میشود. ضایعاتی که پس از تزریق ماده حاجب برجسته میشوند، میتوانند نشاندهنده فعالیت التهابی اخیر باشند. مقایسه تصاویر MRI در زمانهای مختلف نیز به پزشک کمک میکند تغییرات جدید را بررسی کند. البته وجود لکه یا ضایعه در MRI بهتنهایی به معنی ابتلا به ام اس نیست، زیرا برخی بیماریهای دیگر نیز میتوانند یافتههای مشابه ایجاد کنند.
بیماری ام اس ممکن است در MRI به شکل ضایعاتی در قسمتهای مختلف مغز یا نخاع دیده شود، اما تفسیر این تصاویر باید توسط متخصص مغز و اعصاب و در صورت نیاز رادیولوژیست انجام شود. حتی گاهی فرد علائم بالینی قابل توجهی دارد، اما یافتههای تصویربرداری در مراحل ابتدایی کاملاً واضح نیستند. بنابراین پزشک ممکن است بر اساس شرایط فرد، MRI را در فاصله زمانی مشخص تکرار کند تا تغییرات احتمالی بهتر ارزیابی شوند.
ام اس را نمیتوان یک بیماری کاملاً ارثی مانند برخی اختلالات ژنتیکی دانست. با این حال، ژنتیک میتواند در افزایش احتمال ابتلا نقش داشته باشد. داشتن یکی از اعضای نزدیک خانواده مبتلا به MS ممکن است خطر ابتلا را نسبت به جمعیت عمومی افزایش دهد، اما به این معنی نیست که بیماری حتماً به فرزند یا سایر اعضای خانواده منتقل خواهد شد. عوامل محیطی و عملکرد سیستم ایمنی نیز در این زمینه اهمیت دارند.
پژوهشها نشان دادهاند که مجموعهای از عوامل ژنتیکی میتوانند حساسیت فرد نسبت به بیماری را تغییر دهند. در کنار این زمینه ژنتیکی، عواملی مانند برخی عفونتها، سیگار کشیدن و سطح پایین ویتامین D نیز در مطالعات مختلف مورد توجه قرار گرفتهاند. با وجود این، هنوز نمیتوان برای یک فرد مشخص پیشبینی کرد که تنها بر اساس سابقه خانوادگی به بیماری مبتلا خواهد شد یا خیر و ارزیابی پزشکی همچنان ضروری است.
بیماری ام اس در خانوادههایی که سابقه ابتلا دارند ممکن است با احتمال بیشتری مشاهده شود، اما این موضوع نباید باعث نگرانی بیش از حد سایر اعضای خانواده شود. داشتن والد، خواهر، برادر یا فرزند مبتلا به MS به معنی ابتلای قطعی فرد نیست. همچنین معمولاً نیازی به انجام آزمایشهای ژنتیکی معمول برای پیشبینی ابتلا وجود ندارد و در صورت بروز علائم مشکوک، بررسی بالینی و تخصصی اهمیت بیشتری دارد.
در حال حاضر درمانی که بتواند بیماری ام اس را برای همیشه از بدن حذف کند وجود ندارد، اما روشهای درمانی مختلفی برای کنترل فعالیت بیماری، کاهش تعداد عودها و جلوگیری یا کند کردن تجمع ناتوانی در دسترس هستند. انتخاب درمان به نوع بیماری، میزان فعالیت آن، شرایط جسمی فرد و عوامل دیگری بستگی دارد. هدف اصلی، کنترل بیماری و حفظ تواناییهای فردی و کیفیت زندگی در طولانیمدت است.
در زمان بروز حملههای شدید، پزشک ممکن است برای کاهش التهاب از داروهای کورتیکواستروئیدی استفاده کند. در کنار آن، درمانهای تعدیلکننده بیماری میتوانند فعالیت سیستم ایمنی مرتبط با MS را کاهش دهند و خطر عود یا ایجاد ضایعات جدید را کمتر کنند. همچنین بسته به علائم فرد، روشهایی مانند فیزیوتراپی، کاردرمانی، ورزش مناسب و درمان مشکلاتی مانند اسپاسم، خستگی یا اختلالات حرکتی میتوانند بخشی از برنامه مراقبتی باشند.
گاهی علائم عصبی با بیماریهای دیگری اشتباه گرفته میشوند و همین موضوع اهمیت تشخیص درست را نشان میدهد. برای مثال، برخی انواع سردرد یا اختلالات بینایی ممکن است نگرانی درباره MS ایجاد کنند، در حالی که علت کاملاً متفاوتی دارند. آشنایی با مطالبی مانند میگرن چیست؟ میتواند به شناخت بهتر تفاوت برخی علائم کمک کند، اما تشخیص علت سردرد یا علائم عصبی باید بر اساس شرایط هر فرد و نظر پزشک انجام شود.
در کنار درمان دارویی، توجه به خواب کافی، فعالیت بدنی متناسب، تغذیه متعادل و ترک سیگار میتواند در مراقبت کلی از فرد مبتلا مؤثر باشد. همچنین پیگیری منظم پزشکی اهمیت زیادی دارد، زیرا شرایط بیماری ممکن است در طول زمان تغییر کند و درمان نیاز به بازبینی داشته باشد. اگر علائم جدید یا شدید ایجاد شوند، مراجعه سریع به پزشک میتواند به تشخیص علت و انتخاب اقدام مناسب کمک کند.
داروهای مورد استفاده برای MS با هدف کاهش فعالیت بیماری، کم کردن احتمال عود و پیشگیری از ایجاد آسیبهای عصبی جدید تجویز میشوند. نوع دارو بر اساس شکل بیماری، میزان فعالیت آن، شرایط جسمی فرد و نظر متخصص مغز و اعصاب انتخاب میشود. برخی داروها برای کنترل بلندمدت بیماری هستند و برخی دیگر هنگام بروز حمله استفاده میشوند. به همین دلیل، مصرف خودسرانه دارو یا تغییر مقدار آن میتواند خطرناک باشد.
بیماری ام اس ممکن است به داروهای مختلفی نیاز داشته باشد و انتخاب درمان برای همه افراد یکسان نیست. در زمان برخی حملات، پزشک ممکن است کورتیکواستروئیدها را برای کاهش التهاب و کوتاهتر شدن دوره علائم تجویز کند. برای کنترل طولانیمدت نیز داروهای تعدیلکننده بیماری وجود دارند که میتوانند فعالیت بیماری و ایجاد ضایعات جدید را کاهش دهند. درمان باید تحت نظر پزشک و با پیگیری منظم عوارض و پاسخ بدن انجام شود.
حمله ام اس یا عود بیماری زمانی مطرح میشود که علائم عصبی جدید ایجاد شوند یا علائم قبلی به شکل قابل توجهی تشدید شوند. این علائم معمولاً طی چند ساعت تا چند روز شکل میگیرند و ممکن است برای روزها یا هفتهها ادامه داشته باشند. تاری دید، بیحسی، ضعف دست یا پا، اختلال تعادل و مشکلات حرکتی از نشانههایی هستند که میتوانند در یک حمله مشاهده شوند و نیاز به ارزیابی پزشکی دارند.
در صورت بروز ناگهانی علائمی مانند ضعف شدید، اختلال تعادل، کاهش سطح هوشیاری یا مشکلات جدی در حرکت، نباید علت را صرفاً به MS نسبت داد. ابتدا باید شرایط بیمار توسط کادر درمان ارزیابی شود. اگر فرد توانایی جابهجایی ایمن نداشته باشد، استفاده از خدمات آمبولانس خصوصی میتواند برای انتقال کنترلشده او به مرکز درمانی مناسب باشد، بهخصوص زمانی که نیاز به مراقبت در طول مسیر وجود دارد.
در شرایطی که علائم عصبی شدید در منزل ایجاد شده و بیمار امکان مراجعه عادی به مرکز درمانی را ندارد، خانواده باید از جابهجایی غیراصولی او خودداری کنند. بسته به محل زندگی، میتوان برای انتقال ایمن بیمار از خدمات #آمبولانس خصوصی شمال تهران یا آمبولانس خصوصی شرق تهران استفاده کرد تا وضعیت فرد در زمان انتقال نیز تحت نظر باشد و در صورت نیاز اقدامات مراقبتی لازم انجام شود.
بیماری ام اس در برخی افراد به شکل دورههای عود و بهبود ظاهر میشود، اما هر تشدید علائم الزاماً به معنای حمله واقعی نیست. تب، عفونت یا افزایش دمای بدن میتواند برخی علائم قدیمی را موقتاً تشدید کند که به آن شبهعود گفته میشود. پزشک با بررسی زمان شروع، مدت علائم و وجود عوامل تحریککننده، علت تغییر وضعیت را مشخص میکند و در صورت نیاز درمان مناسب برای حمله را در نظر میگیرد.
بارداری در بسیاری از زنان مبتلا به MS امکانپذیر است، اما برنامهریزی پیش از بارداری اهمیت زیادی دارد. برخی داروهای مورد استفاده برای کنترل بیماری ممکن است در دوران بارداری مناسب نباشند و لازم باشد پیش از اقدام، درمان با نظر پزشک بازبینی شود. همچنین متخصص میتواند وضعیت بیماری، داروهای مصرفی و احتمال عود را بررسی کند تا تصمیمگیری درباره بارداری و مراقبتهای دوران آن با شرایط فرد هماهنگ باشد.
بیماری ام اس معمولاً به این معنا نیست که فرد نمیتواند بارداری سالمی داشته باشد. با این حال، مراقبت باید میان متخصص مغز و اعصاب و متخصص زنان هماهنگ شود و قطع یا تغییر دارو بدون نظر پزشک انجام نشود. برخی زنان ممکن است در دوران بارداری تغییراتی در فعالیت بیماری تجربه کنند و پس از زایمان نیز نیازمند پیگیری دقیقتر باشند. بنابراین بهتر است بارداری از قبل برنامهریزی شده و وضعیت درمانی فرد بررسی شود.
فلج شدن یکی از نگرانیهای رایج افرادی است که درباره MS جستجو میکنند، اما ابتلا به این بیماری الزاماً به معنای فلج شدن نیست. شدت و روند بیماری در افراد مختلف تفاوت زیادی دارد و برخی افراد سالها با علائم خفیف یا دورههای طولانی بدون عود زندگی میکنند. در موارد پیشرفتهتر، آسیب عصبی میتواند باعث ضعف شدید، مشکلات حرکتی یا کاهش توانایی راه رفتن شود، اما این وضعیت برای همه بیماران اتفاق نمیافتد.
ضعف شدید عضلات یا کاهش توانایی راه رفتن در مراحل مختلف بیماری ممکن است باعث شود فرد برای رفتوآمد به مراکز درمانی به کمک نیاز داشته باشد. در چنین شرایطی، انتقال بیمار باید با توجه به وضعیت جسمانی او انجام شود. افرادی که در محدودههای جنوبی تهران زندگی میکنند، در صورت نیاز میتوانند درباره خدمات آمبولانس خصوصی جنوب تهران برای انتقال ایمن بیمار به مرکز درمانی مناسب اطلاعات کسب کنند.
برای بیمارانی که دچار محدودیت حرکتی قابل توجه هستند، جابهجایی با خودرو شخصی همیشه گزینه مناسبی نیست و ممکن است فشار بیشتری به بیمار وارد کند. در برخی موارد نیز خانواده نیاز دارند بیمار را برای ویزیت تخصصی یا ادامه روند درمان به شهر دیگری منتقل کنند. در این شرایط، خدمات آمبولانس خصوصی کرج میتواند برای انتقال بیمارانی که در این محدوده قرار دارند، گزینهای قابل بررسی باشد.
بیماری ام اس در صورت پیشرفت قابل توجه میتواند عملکرد حرکتی فرد را تحت تأثیر قرار دهد، اما درمانهای امروزی با هدف کاهش فعالیت بیماری و پیشگیری از تجمع ناتوانی استفاده میشوند. توانبخشی، فیزیوتراپی، فعالیت بدنی متناسب و کنترل علائم نیز میتوانند در حفظ استقلال فرد نقش داشته باشند. بر اساس اطلاعات Mayo Clinic، MS در بعضی افراد ممکن است به ضعف شدید یا فلج اندامها منجر شود، اما روند بیماری به نوع MS و شرایط هر فرد وابسته است.
بیماری ام اس یا مولتیپل اسکلروزیس یک بیماری مزمن سیستم عصبی مرکزی است که در آن سیستم ایمنی به اشتباه به میلین، یعنی پوشش محافظ رشتههای عصبی، آسیب میزند. این آسیب میتواند انتقال پیامهای عصبی را مختل کرده و علائمی مانند تاری دید، بیحسی، ضعف عضلات و اختلال تعادل ایجاد کند.
اولین علائم بیماری ام اس در افراد مختلف متفاوت است، اما تاری دید یا دوبینی، بیحسی و مورمور شدن اندامها، ضعف عضلات، سرگیجه، اختلال تعادل و مشکلات حرکتی از نشانههای احتمالی هستند. وجود یک علامت بهتنهایی برای تشخیص ام اس کافی نیست و باید توسط پزشک متخصص بررسی شود.
بله، تاری دید، کاهش دید یک چشم، دوبینی یا درد هنگام حرکت چشم میتواند در برخی افراد به دلیل درگیری عصب بینایی ایجاد شود. با این حال، تاری دید دلایل مختلفی دارد و لزوماً نشانه ام اس نیست. در صورت بروز ناگهانی یا ماندگار مشکلات بینایی، مراجعه به پزشک ضروری است.
بیحسی، گزگز و احساس مورمور شدن میتوانند از علائم ام اس باشند، بهخصوص اگر بدون علت مشخص ایجاد شوند یا همراه با ضعف، اختلال تعادل و سایر علائم عصبی باشند. با این حال، بیماریهای دیگری مانند فشار روی عصب، دیابت و برخی مشکلات عصبی نیز میتوانند باعث بیحسی شوند.
انواع مهم ام اس شامل نوع عودکننده-فروکشکننده، پیشرونده ثانویه و پیشرونده اولیه هستند. سندروم بالینی منفرد یا CIS نیز میتواند اولین رویداد عصبی مرتبط با دمیلیناسیون باشد و در برخی افراد بعداً به MS تبدیل شود. نوع بیماری بر اساس الگوی علائم و روند آن توسط پزشک تعیین میشود.
حمله ام اس معمولاً به ظهور علائم عصبی جدید یا تشدید قابل توجه علائم قبلی گفته میشود که طی چند ساعت تا چند روز ایجاد میشوند. پیشرفت بیماری به افزایش تدریجی مشکلات عصبی در طول زمان اشاره دارد. هر تشدید علائم الزاماً حمله واقعی نیست و عواملی مانند تب یا عفونت نیز میتوانند علائم قبلی را موقتاً تشدید کنند.
تشخیص ام اس بر اساس یک آزمایش واحد انجام نمیشود. پزشک معمولاً شرح حال، معاینه عصبی، MRI مغز و نخاع و در برخی موارد بررسی مایع مغزی نخاعی را در نظر میگیرد. آزمایش خون نیز ممکن است برای بررسی بیماریهای دیگری که علائم مشابه ایجاد میکنند انجام شود.
MRI یکی از مهمترین روشهای تصویربرداری برای بررسی ضایعات مرتبط با ام اس در مغز و نخاع است. پزشک با بررسی محل و ویژگی ضایعات و مقایسه تصاویر در زمانهای مختلف میتواند اطلاعات بیشتری درباره فعالیت بیماری به دست آورد. با این حال، وجود ضایعه در MRI بهتنهایی برای تشخیص ام اس کافی نیست.
ام اس یک بیماری کاملاً ارثی محسوب نمیشود، اما عوامل ژنتیکی میتوانند احتمال ابتلا را افزایش دهند. داشتن یکی از اعضای نزدیک خانواده مبتلا به MS خطر ابتلا را نسبت به جمعیت عمومی بیشتر میکند، اما به معنی ابتلای قطعی سایر اعضای خانواده نیست. عوامل محیطی و عملکرد سیستم ایمنی نیز در ایجاد بیماری نقش دارند.
در حال حاضر درمانی که بتواند ام اس را بهطور کامل از بین ببرد وجود ندارد، اما روشهای درمانی مختلفی برای کنترل فعالیت بیماری، کاهش عودها و پیشگیری یا کند کردن تجمع ناتوانی استفاده میشوند. انتخاب درمان به نوع بیماری، میزان فعالیت آن و شرایط فرد بستگی دارد و باید توسط متخصص مغز و اعصاب انجام شود.
داروهای ام اس با اهداف مختلفی مانند کنترل فعالیت بیماری، کاهش احتمال عود و درمان حملات مورد استفاده قرار میگیرند. در برخی حملات ممکن است پزشک کورتیکواستروئیدها را تجویز کند و برای کنترل طولانیمدت نیز داروهای تعدیلکننده بیماری به کار روند. نوع و مقدار دارو باید بر اساس شرایط بیمار و نظر متخصص تعیین شود.
حمله ام اس زمانی رخ میدهد که علائم عصبی جدید ظاهر شوند یا علائم قبلی به شکل قابل توجهی تشدید شوند. تاری دید، بیحسی، ضعف دست یا پا، اختلال تعادل و مشکلات حرکتی میتوانند از علائم حمله باشند. تب، عفونت و افزایش دمای بدن نیز ممکن است علائم قبلی را موقتاً تشدید کنند و لزوماً به معنی حمله جدید نیستند.
بسیاری از زنان مبتلا به ام اس میتوانند بارداری داشته باشند، اما بهتر است بارداری از قبل برنامهریزی شود. برخی داروهای ام اس ممکن است در دوران بارداری مناسب نباشند و نیاز به تغییر یا توقف آنها وجود داشته باشد. هماهنگی میان متخصص مغز و اعصاب و متخصص زنان و قطع نکردن خودسرانه دارو اهمیت زیادی دارد.
ابتلا به ام اس الزاماً به معنای فلج شدن نیست و روند بیماری در افراد مختلف تفاوت زیادی دارد. برخی افراد سالها علائم خفیف یا دورههای طولانی بدون عود دارند. در موارد پیشرفتهتر، آسیب عصبی میتواند باعث ضعف شدید، مشکلات حرکتی یا کاهش توانایی راه رفتن شود. درمان، توانبخشی و پیگیری منظم میتوانند به کنترل بیماری کمک کنند.
