علائم بواسیر (هموروئید) چیست؟
علائم بواسیر بسته به نوع و شدت بیماری متفاوت است. شایعترین نشانه آن، خونریزی قرمز روشن هنگام دفع مدفوع است که معمولاً روی دستمال توالت یا سطح مدفوع دیده میشود. از دیگر علائم میتوان به خارش و سوزش اطراف مقعد، درد یا ناراحتی هنگام نشستن و اجابت مزاج، تورم و ایجاد برجستگی در اطراف دهانه مقعد و احساس تخلیه ناقص روده اشاره کرد. در هموروئید خارجی ممکن است تودهای حساس و دردناک در اطراف مقعد ایجاد شود و در صورت تشکیل لخته خون، درد بهطور ناگهانی و قابلتوجهی افزایش پیدا کند. البته هرگونه خونریزی مقعدی لزوماً ناشی از بواسیر نیست و باید توسط پزشک بررسی شود.

هموروئید داخلی و خارجی
هموروئید داخلی و خارجی از نظر محل ایجاد، علائم و شدت درد با یکدیگر تفاوت دارند. هموروئید داخلی معمولاً در مراحل اولیه بدون درد است و بیشتر با خونریزی هنگام دفع شناخته میشود؛ درحالیکه نوع خارجی ممکن است باعث تورم، درد و ایجاد توده در اطراف مقعد شود. در جدول زیر، مهمترین تفاوتهای این دو نوع هموروئید را مشاهده میکنید.
| معیار مقایسه |
هموروئید داخلی |
هموروئید خارجی |
| محل ایجاد |
داخل کانال مقعد |
زیر پوست اطراف دهانه مقعد |
| علامت شایع |
خونریزی قرمز روشن هنگام دفع |
درد، تورم و ایجاد توده حساس |
| میزان درد |
معمولاً بدون درد در مراحل اولیه |
ممکن است دردناک و حساس باشد |
| بیرونزدگی |
در درجات بالاتر ممکن است از مقعد بیرون بزند |
به شکل توده در اطراف مقعد قابل مشاهده است |
| عارضه احتمالی |
خونریزی و بیرونزدگی بافت |
تشکیل لخته و درد ناگهانی |
| روش درمان |
درمان دارویی، روشهای مطبی یا جراحی |
درمان دارویی و مراقبتی یا در موارد لازم جراحی |

روشهای درمان هموروئید بدون جراحی چیست؟
درمان هموروئید همیشه به جراحی نیاز ندارد و در بسیاری از موارد، بهویژه هموروئیدهای داخلی در درجات پایینتر، میتوان با روشهای دارویی و درمانهای کمتهاجمی علائم بیماری را کنترل کرد. انتخاب روش مناسب به نوع و درجه هموروئید، شدت خونریزی، میزان بیرونزدگی و شرایط عمومی بیمار بستگی دارد. بستن حلقه لاستیکی، اسکلروتراپی و انعقاد با اشعه مادون قرمز از روشهای رایج درمان سرپایی هستند که معمولاً بدون نیاز به بیهوشی عمومی انجام میشوند.
مؤسسه ملی دیابت و بیماریهای گوارشی و کلیوی آمریکا (NIDDK) نیز چند روش سرپایی برای درمان هموروئید داخلی معرفی میکند. بستن حلقه لاستیکی، اسکلروتراپی و انعقاد با اشعه مادون قرمز از جمله این روشها هستند. هدف از انجام آنها کاهش خونرسانی به بافت هموروئیدی و در نتیجه کوچکشدن آن است. انتخاب روش مناسب باید بر اساس وضعیت بیمار و تشخیص پزشک انجام شود.
علاوه بر روشهای سرپایی، اصلاح رژیم غذایی، مصرف فیبر کافی، نوشیدن آب و جلوگیری از یبوست نیز در کنترل علائم و پیشگیری از تشدید هموروئید اهمیت دارند. برای آشنایی با راهکارهای بیشتر و روشهای تسکین علائم، میتوانید مقاله روشهای درمان علائم هموروئید را مطالعه کنید.
درمان هموروئید با بستن حلقه لاستیکی (RBL)
در روش بستن حلقه لاستیکی، پزشک با استفاده از ابزار مخصوص، یک حلقه کوچک لاستیکی در اطراف پایه هموروئید داخلی قرار میدهد. این حلقه جریان خون بافت اضافی را محدود میکند و باعث میشود بافت طی چند روز خشک شده و از بین برود. این روش بیشتر برای هموروئیدهای داخلی درجه ۲ و برخی موارد درجه ۳ کاربرد دارد و معمولاً نیازی به بیهوشی عمومی ندارد.
درمان هموروئید با اسکلروتراپی
اسکلروتراپی یکی دیگر از روشهای غیرجراحی درمان هموروئید است که در آن ماده مخصوصی به بافت هموروئیدی تزریق میشود. این ماده با ایجاد واکنش کنترلشده در بافت، به کوچک شدن عروق و کاهش خونریزی کمک میکند. اسکلروتراپی بیشتر برای هموروئیدهای داخلی خفیف تا متوسط، بهویژه مواردی که با خونریزی همراه هستند، استفاده میشود.
درمان هموروئید با اشعه مادون قرمز
در روش مادون قرمز یا انعقاد با اشعه، انرژی حرارتی کنترلشده به بافت هموروئید تابانده میشود. این انرژی باعث ایجاد انعقاد در عروق و کاهش خونرسانی به بافت اضافی میشود. این روش معمولاً برای هموروئیدهای داخلی درجه ۱ و ۲ مناسب است و در مقایسه با جراحی، تهاجم کمتری دارد.
تفاوت درمانهای مطبی با جراحی: روشهای RBL، اسکلروتراپی و مادون قرمز جزو درمانهای کمتهاجمی هستند و با جراحی واقعی تفاوت دارند. در جراحی هموروئید، بافت اضافی بهصورت مستقیم برداشته میشود؛ اما در روشهای مطبی، هدف کوچک کردن یا از بین بردن بافت هموروئیدی بدون برش جراحی است. انتخاب بهترین روش باید پس از معاینه و تعیین درجه بیماری توسط پزشک انجام شود.
چه زمانی هموروئید نیاز به عمل دارد؟
همه بیماران مبتلا به هموروئید به جراحی نیاز ندارند و بسیاری از موارد با اصلاح رژیم غذایی، درمان دارویی یا روشهای کمتهاجمی کنترل میشوند. بااینحال، اگر بیمار دچار خونریزی مکرر، درد و ناراحتی مداوم، بیرونزدگی شدید تودههای هموروئیدی یا عدم پاسخ به درمانهای قبلی باشد، ممکن است جراحی ضرورت پیدا کند. هموروئیدهای داخلی درجه ۳ و ۴ و موارد علامتدار هموروئید خارجی بیشتر در گروه افرادی قرار میگیرند که ممکن است به درمان جراحی نیاز داشته باشند.
پیش از تصمیمگیری برای عمل، پزشک باید شدت بیماری، نوع هموروئید و شرایط عمومی بیمار را بررسی کند و درباره مزایا، خطرات و روشهای جایگزین توضیح دهد. این فرایند بخشی از رضایت آگاهانه پیش از جراحی و از حقوق اساسی بیمار است.
طبق راهنمای بالینی سال ۲۰۲۴ انجمن جراحان کولون و رکتوم آمریکا (ASCRS)، هموروئیدکتومی معمولاً برای بیماران منتخب مبتلا به هموروئید خارجی یا هموروئید داخلی و خارجی علامتدار درجه ۳ و ۴ توصیه میشود؛ درحالیکه بسیاری از موارد خفیفتر با درمانهای غیرجراحی یا روشهای سرپایی قابل کنترل هستند.

قبل از جراحی هموروئید چه آمادگیهایی لازم است؟
آمادگی قبل از جراحی هموروئید نقش مهمی در کاهش عوارض احتمالی و افزایش ایمنی عمل دارد. پیش از جراحی، پزشک باید وضعیت عمومی بیمار، سابقه بیماریها، داروهای مصرفی و شدت هموروئید را بررسی کند. نوع آمادگی نیز به روش جراحی، نوع بیهوشی و شرایط جسمانی بیمار بستگی دارد؛ بنابراین نباید بدون دستور پزشک اقدام به قطع دارو یا تغییر رژیم غذایی کرد.
آزمایشها و بررسیهای لازم قبل از عمل
پیش از جراحی هموروئید ممکن است آزمایش خون، بررسی میزان هموگلوبین، تستهای انعقادی و ارزیابی وضعیت قلب و عروق درخواست شود. این بررسیها بهخصوص برای بیمارانی که خونریزی مکرر، کمخونی یا بیماری زمینهای دارند اهمیت بیشتری دارد. در برخی افراد نیز پزشک برای بررسی دقیقتر علت خونریزی مقعدی، معاینه تکمیلی یا کولونوسکوپی را توصیه میکند.
مصرف داروها و داروهای رقیقکننده خون قبل از جراحی
اگر بیمار از داروهای رقیقکننده خون مانند وارفارین، آسپرین یا داروهای ضدانعقاد جدید استفاده میکند، باید پیش از عمل حتماً پزشک را مطلع کند. این داروها ممکن است خطر خونریزی حین یا بعد از جراحی را افزایش دهند. بااینحال، قطع یا تغییر دوز آنها باید فقط با نظر پزشک معالج و متخصص بیهوشی انجام شود؛ زیرا قطع خودسرانه میتواند خطر لخته شدن خون را افزایش دهد.
ناشتا بودن و آمادگی روده قبل از عمل
مدت زمان ناشتا بودن پیش از جراحی به نوع بیهوشی و دستور متخصص بیهوشی بستگی دارد. معمولاً برای جلوگیری از ورود محتویات معده به ریه هنگام بیهوشی، محدودیت مصرف غذا و مایعات در نظر گرفته میشود. همچنین آمادهسازی روده، مانند استفاده از ملین یا تنقیه، برای تمام بیماران ضروری نیست و تنها در صورت نیاز و طبق نوع عمل توسط پزشک تجویز میشود. رعایت دقیق این دستورها به کاهش عوارض و انجام ایمنتر جراحی کمک میکند.
روشهای جراحی هموروئید
روش جراحی هموروئید بر اساس درجه بیماری، محل بافت هموروئیدی، میزان بیرونزدگی و سابقه عود انتخاب میشود. هموروئیدکتومی، لیزر و روش استاپلر از تکنیکهای مورد استفاده هستند. در موارد خفیفتر نیز ممکن است روشهای کمتهاجمی مانند بستن حلقه لاستیکی بهجای جراحی انتخاب شوند. هدف اصلی درمان، کاهش خونریزی، درد و بیرونزدگی و جلوگیری از عود بیماری است.
هموروئیدکتومی چیست؟
هموروئیدکتومی روشی جراحی برای برداشتن مستقیم بافتهای هموروئیدی داخلی یا خارجی است. این روش بیشتر برای هموروئیدهای پیشرفته، بیرونزدگیهای شدید و مواردی که به درمانهای دیگر پاسخ ندادهاند استفاده میشود. اثربخشی مناسب از مزایای آن است، اما معمولاً درد و دوره نقاهت بیشتری نسبت به روشهای کمتهاجمی دارد.

لیزر هموروئید چیست؟
درمان هموروئید با لیزر با استفاده از انرژی حرارتی برای کوچک کردن بافت هموروئیدی یا کاهش خونرسانی آن انجام میشود. این روش در بیماران منتخب میتواند با آسیب کمتر به بافت اطراف و ناراحتی کمتری همراه باشد؛ بااینحال، میزان موفقیت آن به تکنیک مورد استفاده و شدت بیماری بستگی دارد و برای تمام درجات هموروئید مناسب نیست.

جراحی هموروئید به روش استاپلر (PPH) چه تفاوتی با هموروئیدکتومی دارد؟
در روش استاپلر یا PPH، جراح با استفاده از دستگاه مخصوص، بخشی از بافت مخاطی بالای ناحیه هموروئیدی را برمیدارد و بافت باقیمانده را به محل مناسب بازمیگرداند. برخلاف هموروئیدکتومی که در آن بافت هموروئیدی مستقیماً برداشته میشود، در روش PPH هدف اصلی اصلاح بیرونزدگی و کاهش خونرسانی به بافت است. این روش بیشتر برای برخی موارد هموروئید داخلی پرولاپسدار کاربرد دارد و معمولاً برای هموروئید خارجی مناسب نیست.
نکته مهم: هر روش مزایا و محدودیتهای خاص خود را دارد. انتخاب تکنیک مناسب باید پس از معاینه، بررسی درجه هموروئید و ارزیابی احتمال عود توسط جراح انجام شود.
مدت زمان عمل هموروئید
مدت زمان جراحی هموروئید به نوع روش درمان، تعداد تودههای هموروئیدی، شدت بیماری و شرایط عمومی بیمار بستگی دارد. روشهای کمتهاجمی معمولاً در مدت کوتاهتری انجام میشوند، درحالیکه جراحیهایی مانند هموروئیدکتومی ممکن است زمان بیشتری نیاز داشته باشند. همچنین باید توجه داشت که زمان انجام عمل با مدت حضور در مرکز درمانی متفاوت است؛ زیرا آمادهسازی، بیحسی یا بیهوشی و ریکاوری اولیه نیز زمانبر هستند.
در روشهای سرپایی، بیمار معمولاً پس از بررسی وضعیت عمومی و اطمینان از پایداری شرایط میتواند با همراه به منزل بازگردد. برای بیمارانی که به دلیل محدودیت حرکتی یا شرایط جسمانی امکان استفاده از خودروی شخصی را ندارند، انتخاب بهترین آمبولانس خصوصی میتواند رفتوآمد پس از ترخیص را آسانتر کند. جراح پیش از عمل میتواند درباره مدت تقریبی جراحی و زمان ترخیص توضیحات دقیقتری ارائه دهد.
دوره نقاهت جراحی هموروئید چقدر است و چه زمانی میتوان به فعالیت روزانه برگشت؟
مدت نقاهت به روش جراحی، وسعت بافت درمانشده و وضعیت جسمانی بیمار بستگی دارد. پس از روشهای کمتهاجمی، بازگشت به فعالیتهای سبک ممکن است طی چند روز امکانپذیر باشد؛ اما بهبودی پس از هموروئیدکتومی سنتی معمولاً چند هفته زمان میبرد. در این دوره ممکن است بیمار هنگام دفع یا نشستن احساس ناراحتی داشته باشد. نوشیدن مایعات کافی، مصرف فیبر و استفاده از نرمکننده مدفوع در صورت تجویز پزشک به کاهش فشار هنگام دفع کمک میکند.
بر اساس راهنمای مراقبت پس از برداشتن هموروئید منتشرشده در MedlinePlus، مدت بهبودی به نوع روش درمانی بستگی دارد. ممکن است بیمار پس از عمل، بهخصوص هنگام اولین اجابت مزاج، مقداری خونریزی داشته باشد. رعایت رژیم غذایی توصیهشده، مصرف مایعات کافی و بازگشت تدریجی به فعالیتها در روند بهبودی اهمیت دارد.
چند روز بعد از عمل هموروئید میتوان سر کار رفت؟
زمان بازگشت به کار به نوع جراحی و میزان فعالیت شغلی بستگی دارد. افرادی که روشهای کمتهاجمی انجام دادهاند، ممکن است پس از چند روز بتوانند فعالیتهای سبک یا کارهای اداری را از سر بگیرند. در مقابل، پس از هموروئیدکتومی سنتی معمولاً حدود یک تا دو هفته یا بیشتر برای بازگشت به کار زمان لازم است. افرادی که شغل آنها شامل ایستادن طولانی، جابهجایی وسایل سنگین یا فعالیت بدنی زیاد است، ممکن است به استراحت بیشتری نیاز داشته باشند.
چه زمانی میتوان رانندگی و ورزش را شروع کرد؟
رانندگی زمانی مجاز است که اثر داروهای بیهوشی و مسکنهای خوابآور از بین رفته باشد و بیمار بتواند بدون درد شدید بنشیند و واکنش طبیعی داشته باشد. پس از بیهوشی یا مصرف داروهای آرامبخش، معمولاً باید حداقل ۲۴ ساعت از رانندگی خودداری کرد. پیادهروی سبک اغلب از روزهای ابتدایی امکانپذیر است؛ اما دویدن، ورزش سنگین و بلند کردن وزنه باید تا زمان ترمیم کافی و تأیید پزشک به تعویق بیفتد.
بهبودی کامل بعد از هموروئیدکتومی چقدر طول میکشد؟
پس از هموروئیدکتومی سنتی، بهبودی اولیه معمولاً حدود ۲ تا ۴ هفته زمان میبرد؛ اما ترمیم کامل زخم و برطرف شدن حساسیت ناحیه ممکن است ۴ تا ۶ هفته یا بیشتر طول بکشد. در روشهای کمتهاجمی، دوره بهبودی معمولاً کوتاهتر است، ولی نمیتوان برای همه بیماران زمان یکسانی در نظر گرفت. شدت درد، وضعیت دفع و روند ترمیم زخم از معیارهای مهم برای تعیین زمان بازگشت کامل به فعالیتهای روزمره هستند.
درد و خونریزی بعد از عمل هموروئید
درد بعد از عمل هموروئید چقدر طبیعی است؟
میزان درد پس از عمل به روش درمان، وسعت جراحی و حساسیت فرد بستگی دارد. در روشهای کمتهاجمی معمولاً ناراحتی کمتری ایجاد میشود؛ اما پس از جراحیهایی مانند هموروئیدکتومی، درد ممکن است در روزهای ابتدایی بیشتر باشد و بهتدریج کاهش پیدا کند. پزشک ممکن است برای کنترل آن داروهای مسکن تجویز کند. نشستن در آب گرم طبق دستور پزشک، جلوگیری از یبوست و پرهیز از زور زدن هنگام دفع نیز میتواند به کاهش ناراحتی کمک کند. برای آشنایی با راهکارهای کاهش درد میتوانید مطلب مرتبط را مطالعه کنید.
خونریزی بعد از عمل هموروئید تا چه حد طبیعی است؟
مشاهده مقدار کمی خون یا لکهبینی پس از بعضی روشهای درمانی، بهخصوص هنگام اجابت مزاج، ممکن است در دوره نقاهت اتفاق بیفتد. بااینحال، خونریزی باید بهتدریج کمتر شود. جلوگیری از یبوست، مصرف مایعات و فیبر کافی و استفاده از داروهای نرمکننده مدفوع در صورت تجویز پزشک، به کاهش فشار روی ناحیه جراحی کمک میکند. همچنین بیمار باید توصیههای مربوط به بهداشت و مراقبت از محل عمل را رعایت کند.
خونریزی شدید، مداوم یا رو به افزایش طبیعی نیست و به بررسی فوری نیاز دارد. اگر بیمار خون زیادی مشاهده کند، لختههای بزرگ دفع کند یا دچار سرگیجه، ضعف و رنگپریدگی شود، باید سریعاً به مرکز درمانی مراجعه کند. در صورت نیاز به انتقال تحت مراقبت، استفاده از خدمات آمبولانس خصوصی بین شهری میتواند برای جابهجایی بیمار کمککننده باشد.
مراقبت بعد از عمل هموروئید
مراقبت صحیح پس از جراحی به کاهش ناراحتی و پیشگیری از عوارض کمک میکند. بیمار باید محل جراحی را مطابق دستور پزشک تمیز نگه دارد و از مصرف شویندهها یا محصولات معطر بدون توصیه متخصص خودداری کند. استراحت کافی در روزهای ابتدایی، پرهیز از بلند کردن اجسام سنگین و رعایت محدودیتهای حرکتی نیز اهمیت دارد. همچنین مصرف داروها باید طبق نسخه انجام شود و بیمار برای پیگیری روند ترمیم در زمان تعیینشده به پزشک مراجعه کند.
تغذیه بعد از عمل هموروئید
رژیم غذایی پس از جراحی باید بهگونهای باشد که دفع را آسانتر کند و احتمال یبوست را کاهش دهد. مصرف مواد غذایی سرشار از فیبر مانند سبزیجات، میوهها، حبوبات و غلات کامل به تنظیم حرکات روده کمک میکند. نوشیدن آب کافی نیز اهمیت دارد؛ زیرا افزایش فیبر بدون دریافت مایعات مناسب ممکن است باعث نفخ یا تشدید یبوست شود. بهتر است میزان فیبر دریافتی بهتدریج افزایش پیدا کند تا دستگاه گوارش فرصت سازگاری داشته باشد.
در روزهای ابتدایی، انتخاب غذاهای سبک و قابلهضم میتواند تحمل گوارشی را آسانتر کند. همچنین بهتر است بیمار از خوراکیهایی که باعث یبوست یا ناراحتی گوارشی او میشوند، پرهیز کند. اگر پزشک مکمل فیبر یا داروی نرمکننده مدفوع تجویز کرده باشد، مصرف آن باید مطابق دستور انجام شود. ترکیب تغذیه مناسب، مصرف مایعات و تحرک سبک میتواند به بازگشت عملکرد طبیعی روده کمک کند.
خطرات و عوارض جراحی هموروئید
هر روش درمانی ممکن است با عوارضی همراه باشد و جراحی هموروئید نیز از این قاعده مستثنی نیست. درد، خونریزی، تورم و ناراحتی هنگام دفع از مشکلاتی هستند که ممکن است در روزهای ابتدایی پس از عمل مشاهده شوند. برخی عوارض کمتر شایع مانند عفونت، احتباس ادرار، یبوست شدید یا تداوم درد نیز ممکن است رخ دهند و در صورت بروز به ارزیابی پزشکی نیاز دارند.
علائم خطر بعد از عمل هموروئید و زمان مراجعه به پزشک
برخی علائم پس از جراحی بخشی از روند بهبود هستند، اما نشانههایی مانند تب و لرز، درد شدید و رو به افزایش، تورم غیرعادی، ترشح بدبو یا مشکل جدی در دفع ادرار نباید نادیده گرفته شوند. اگر درد بهجای کاهش ناگهان شدیدتر شود یا بیمار دچار ضعف قابلتوجه شود، باید برای بررسی علت با پزشک تماس بگیرد. در صورت بروز علائم شدید، مراجعه فوری به مرکز درمانی ضروری است.
خونریزی حجیم یا مداوم، دفع لختههای بزرگ، سرگیجه، غش، تپش قلب و رنگپریدگی نیز از نشانههای هشدار هستند. در چنین شرایطی نباید منتظر بهبود خودبهخودی ماند یا صرفاً به درمان خانگی اکتفا کرد. اگر بیمار به دلیل وضعیت جسمانی قادر به جابهجایی عادی نباشد، خدمات آمبولانس خصوصی میتواند برای انتقال بیمار به مرکز درمانی مورد بررسی قرار گیرد.
سوالات متداول درباره جراحی هموروئید
آیا هموروئید همیشه به جراحی نیاز دارد؟
خیر، همه بیماران مبتلا به هموروئید به جراحی نیاز ندارند. در موارد خفیفتر ممکن است اصلاح رژیم غذایی، مصرف فیبر، داروها و درمانهای سرپایی مانند بستن با حلقه لاستیکی یا اسکلروتراپی مؤثر باشند. جراحی معمولاً برای برخی موارد پیشرفته یا مقاوم به درمانهای دیگر در نظر گرفته میشود.
تفاوت لیزر هموروئید با هموروئیدکتومی چیست و کدام روش بهتر است؟
هموروئیدکتومی روشی برای برداشتن بافت هموروئیدی است، درحالیکه روشهای لیزری با استفاده از انرژی لیزر برای درمان بافت هموروئیدی انجام میشوند. انتخاب روش مناسب به نوع و درجه هموروئید، شرایط بیمار و نظر جراح بستگی دارد و نمیتوان یک روش را برای همه بیماران بهترین دانست.
دوره نقاهت بعد از جراحی هموروئید چقدر طول میکشد؟
مدت نقاهت به روش جراحی، شدت بیماری و شرایط جسمی بیمار بستگی دارد. پس از برخی روشها بازگشت به فعالیتهای روزمره سریعتر است، اما بهبودی پس از هموروئیدکتومی ممکن است چند هفته طول بکشد. زمان بازگشت به کار، رانندگی و ورزش باید با نظر جراح تعیین شود.
آیا خونریزی و درد بعد از عمل هموروئید طبیعی است؟
مقداری درد و خونریزی خفیف، بهویژه هنگام اجابت مزاج در روزهای ابتدایی پس از عمل، ممکن است اتفاق بیفتد. بااینحال، خونریزی شدید یا مداوم، درد غیرقابلکنترل، تب یا ترشحات غیرطبیعی نیازمند بررسی پزشکی فوری است.
آیا هموروئید بعد از جراحی دوباره عود میکند؟
بله، احتمال عود هموروئید پس از درمان وجود دارد، اما میزان آن به روش درمان، شرایط بیمار و عوامل زمینهای بستگی دارد. جلوگیری از یبوست، مصرف فیبر و مایعات کافی، پرهیز از زور زدن هنگام دفع و رعایت توصیههای پزشک میتواند به کاهش احتمال عود کمک کند.