چرا جراحی کورتاژ انجام میشود و چه کاربردی دارد؟
کورتاژ ممکن است به دلایل مختلفی انجام شود و همیشه به معنای وجود یک بیماری جدی نیست. یکی از مهمترین کاربردهای آن، خارج کردن بافت باقیمانده پس از سقط یا پایان بارداری است. گاهی نیز خونریزی شدید یا طولانیمدت رحم، ضخیم شدن غیرطبیعی آندومتر یا نیاز به بررسی سلولهای رحم باعث میشود پزشک این روش را پیشنهاد کند. انتخاب کورتاژ به شرایط فرد و تشخیص پزشک بستگی دارد.
یکی دیگر از کاربردهای جراحی کورتاژ، بررسی علت برخی خونریزیهای غیرطبیعی رحم است؛ بهخصوص زمانی که روشهای تشخیصی دیگر اطلاعات کافی ارائه نکرده باشند. در این شرایط، نمونهای از بافت داخلی رحم برداشته شده و برای بررسی پاتولوژی ارسال میشود. نتیجه آزمایش میتواند اطلاعات مهمی درباره تغییرات سلولی، ضخامت آندومتر یا برخی بیماریهای رحمی در اختیار پزشک قرار دهد و مسیر درمان بعدی را مشخص کند.
در برخی شرایط، کورتاژ میتواند نقش درمانی نیز داشته باشد. برای مثال، اگر پس از سقط بخشی از بافت بارداری در رحم باقی مانده باشد، تخلیه آن میتواند به کاهش خونریزی و جلوگیری از برخی عوارض کمک کند. با این حال، تصمیم برای انجام این روش باید بر اساس ارزیابی پزشکی گرفته شود. پزشک معمولاً شدت علائم، وضعیت رحم، احتمال عفونت و روشهای جایگزین را بررسی کرده و سپس مناسبترین گزینه را انتخاب میکند.
کورتاژ بعد از سقط؛ چه زمانی به جراحی نیاز است؟
پس از سقط، در برخی افراد تمام بافتهای مربوط به بارداری بهطور طبیعی از رحم خارج نمیشوند. باقی ماندن این بافتها میتواند باعث ادامه خونریزی، درد شکمی یا افزایش احتمال عفونت شود. البته هر سقطی به کورتاژ نیاز ندارد و در بعضی شرایط، بدن بدون مداخله پزشکی رحم را تخلیه میکند. پزشک با بررسی علائم، سونوگرافی و وضعیت عمومی بیمار مشخص میکند که آیا درمان دارویی، انتظار برای دفع طبیعی یا مداخله جراحی مناسبتر است.
در صورتی که پزشک انجام جراحی کورتاژ را پس از سقط ضروری بداند، هدف اصلی معمولاً تخلیه بافت باقیمانده و کاهش احتمال عوارض است. این تصمیم ممکن است در شرایطی مانند خونریزی قابل توجه، عفونت، باقی ماندن محصولات بارداری یا ناموفق بودن روشهای دیگر گرفته شود. شدت خونریزی و وضعیت همودینامیک بیمار نیز اهمیت زیادی دارد و در موارد خاص، درمان سریع برای حفظ سلامت مادر ضروری است.
پس از کورتاژ به دنبال سقط، معمولاً کمی خونریزی و گرفتگی عضلات رحم برای مدت کوتاهی طبیعی است. میزان و مدت این علائم میتواند بین افراد متفاوت باشد و به شرایط بدن و علت انجام کورتاژ بستگی دارد. رعایت توصیههای پزشک، استراحت کافی و توجه به نشانههای غیرطبیعی اهمیت زیادی دارد. در صورت افزایش ناگهانی خونریزی، تب، درد شدید یا ترشحات بدبو، مراجعه سریع به پزشک ضروری است.
کورتاژ تشخیصی چیست و چه زمانی انجام میشود؟
کورتاژ تشخیصی با هدف بررسی بافت داخل رحم انجام میشود و با کورتاژی که صرفاً برای تخلیه رحم پس از سقط انجام میشود، تفاوت دارد. در این روش، پزشک مقدار مشخصی از بافت آندومتر را خارج میکند تا نمونه برای بررسی دقیقتر به آزمایشگاه پاتولوژی فرستاده شود. این بررسی میتواند در ارزیابی علت خونریزیهای غیرطبیعی یا برخی تغییرات مربوط به پوشش داخلی رحم اطلاعات ارزشمندی ارائه دهد.
در جراحی کورتاژ تشخیصی، پزشک ممکن است ابتدا دهانه رحم را به آرامی باز کند و سپس با ابزار مناسب، نمونهای از بافت رحم بردارد. امروزه در برخی شرایط روشهای دیگری مانند نمونهبرداری آندومتر یا هیستروسکوپی نیز میتوانند برای بررسی داخل رحم استفاده شوند. انتخاب روش به سن بیمار، علائم، یافتههای تصویربرداری، سابقه پزشکی و تشخیص احتمالی بستگی دارد و همیشه کورتاژ نخستین انتخاب تشخیصی نیست.
یکی از مهمترین مزایای کورتاژ تشخیصی، امکان بررسی مستقیم نمونه بافتی توسط متخصص پاتولوژی است. نتیجه این بررسی میتواند به پزشک کمک کند علت برخی خونریزیهای غیرطبیعی را بهتر مشخص کند یا وجود تغییرات سلولی را ارزیابی نماید. البته نتیجه آزمایش به تنهایی تفسیر نمیشود و باید در کنار علائم، معاینه، سونوگرافی و سایر اطلاعات پزشکی بررسی شود. بنابراین پیگیری نتیجه پاتولوژی بخش مهمی از روند درمان است.
جراحی کورتاژ چگونه انجام میشود؟
روند کورتاژ معمولاً با آمادهسازی بیمار و بررسی وضعیت عمومی او آغاز میشود. بسته به شرایط، بیمار روی تخت مخصوص قرار میگیرد و پزشک پس از ضدعفونی کردن ناحیه، دهانه رحم را برای دسترسی به حفره رحم آماده میکند. سپس با استفاده از ابزارهای پزشکی، بافت موردنظر برداشته یا تخلیه میشود. مدت انجام این فرآیند معمولاً کوتاه است، اما زمان دقیق آن به علت انجام عمل و شرایط بیمار بستگی دارد.
در جراحی کورتاژ پزشک ممکن است از روشهای مختلف برای خارج کردن بافت استفاده کند. در برخی موارد از ابزار مخصوص کورتاژ و در شرایط دیگر از مکش برای تخلیه رحم استفاده میشود. روش انتخابی به علت درمان، سن بارداری در صورت مرتبط بودن با سقط و وضعیت رحم بستگی دارد. گاهی نیز هیستروسکوپی برای مشاهده داخل رحم و انجام دقیقتر اقدامات مورد استفاده قرار میگیرد تا پزشک کنترل بیشتری روی روند درمان داشته باشد.
پس از پایان کورتاژ، بیمار معمولاً برای مدتی در بخش ریکاوری تحت نظر قرار میگیرد تا وضعیت عمومی، خونریزی و علائم حیاتی او بررسی شود. اگر شرایط پایدار باشد، بسیاری از افراد در همان روز ترخیص میشوند. پیش از بازگشت به منزل، پزشک توصیههایی درباره استراحت، داروها، فعالیت بدنی و زمان مراجعه بعدی ارائه میدهد. رعایت این دستورها میتواند به بهبودی مناسبتر و شناسایی زودهنگام عوارض کمک کند.
بیهوشی در جراحی کورتاژ چگونه است؟
نوع بیهوشی یا بیحسی هنگام کورتاژ بر اساس شرایط بیمار، نوع اقدام، سابقه پزشکی و نظر متخصص انتخاب میشود. در بعضی موارد، کورتاژ با بیحسی موضعی یا داروهای آرامبخش انجام میشود و در شرایط دیگر ممکن است بیهوشی عمومی مورد استفاده قرار گیرد. هدف از انتخاب روش مناسب، کنترل درد و اضطراب بیمار و فراهم کردن شرایط مطلوب برای پزشک در طول انجام عمل است.
پیش از جراحی کورتاژ، متخصص بیهوشی یا پزشک مسئول درباره بیماریهای زمینهای، داروهای مصرفی، حساسیتهای دارویی و سابقه بیهوشی سؤال میکند. اگر قرار باشد بیمار تحت بیهوشی عمومی قرار گیرد، معمولاً رعایت دستورهای مربوط به ناشتا بودن اهمیت ویژهای دارد. همچنین بیمار باید تمام داروها و مکملهایی را که مصرف میکند به پزشک اطلاع دهد تا خطر تداخل دارویی یا عوارض احتمالی کاهش پیدا کند.
پس از بیهوشی یا دریافت داروهای آرامبخش، ممکن است بیمار برای مدت کوتاهی احساس خوابآلودگی، تهوع یا سرگیجه داشته باشد. به همین دلیل، معمولاً توصیه میشود فرد پس از ترخیص رانندگی نکند و در صورت امکان یک همراه برای بازگشت به منزل داشته باشد. نوع مراقبت پس از عمل به روش بیهوشی و شرایط فرد بستگی دارد. رعایت توصیههای تیم درمان، بخش مهمی از روند بهبودی محسوب میشود.
خونریزی بعد از کورتاژ چقدر طبیعی است؟
خونریزی خفیف یا لکهبینی پس از کورتاژ میتواند بخشی از روند طبیعی بهبود رحم باشد. این خونریزی معمولاً از خونریزی شدید قاعدگی کمتر است و ممکن است برای چند روز ادامه پیدا کند. مقدار آن در افراد مختلف متفاوت است و به علت انجام کورتاژ نیز بستگی دارد. در صورتی که خونریزی بهتدریج کاهش پیدا کند و علائم دیگری وجود نداشته باشد، معمولاً جای نگرانی جدی نیست.
پس از جراحی کورتاژ ممکن است برای مدتی لکهبینی یا خونریزی خفیف مشاهده شود، زیرا بافت داخلی رحم در حال ترمیم است. با این حال، افزایش قابل توجه خونریزی یا مشاهده لختههای بزرگ و مکرر میتواند نیازمند ارزیابی پزشکی باشد. استفاده از پد به جای تامپون در دوره ابتدایی پس از عمل نیز معمولاً توصیه میشود تا بتوان میزان خونریزی را بهتر بررسی کرد و احتمال ورود عفونت کاهش یابد.
اگر خونریزی شدید باشد، بهسرعت افزایش پیدا کند یا همراه با ضعف، سرگیجه، تپش قلب و درد شدید شکمی باشد، نباید آن را به روند طبیعی بهبودی نسبت داد. در چنین شرایطی مراجعه فوری به مرکز درمانی اهمیت دارد. همچنین خونریزی طولانیمدت یا برگشت مجدد خونریزی پس از کاهش اولیه بهتر است با پزشک مطرح شود. پیگیری پزشکی کمک میکند علت خونریزی مشخص شده و در صورت نیاز درمان مناسب انجام گیرد.
درد بعد از کورتاژ چگونه است و چطور کاهش مییابد؟
درد بعد از کورتاژ معمولاً به شکل گرفتگی یا انقباض در قسمت پایین شکم احساس میشود و شدت آن در افراد مختلف متفاوت است. این درد اغلب به دلیل انقباض رحم برای بازگشت به وضعیت طبیعی ایجاد میشود و ممکن است شبیه دردهای قاعدگی باشد. در بسیاری از افراد، ناراحتی طی چند ساعت یا روزهای ابتدایی کاهش پیدا میکند. استراحت، نوشیدن مایعات کافی و رعایت توصیههای پزشک میتواند به تحمل بهتر این دوره کمک کند.
پس از جراحی کورتاژ ممکن است رحم برای مدتی دچار انقباض شود و بیمار احساس فشار یا درد خفیف تا متوسط داشته باشد. پزشک در صورت نیاز داروی مسکن مناسب تجویز میکند و بهتر است بیمار بدون مشورت، داروی جدیدی مصرف نکند. شدت درد معمولاً باید روند کاهشی داشته باشد. اگر درد بهجای کاهش، بیشتر شود یا همراه با تب، خونریزی شدید و ضعف باشد، بررسی پزشکی برای شناسایی عوارض احتمالی ضروری است.
در دوران بهبودی بهتر است فعالیتهای سنگین، ورزش شدید و بلند کردن اجسام سنگین تا زمانی که پزشک اجازه نداده، محدود شود. استفاده از روشهای ساده مانند استراحت و قرار گرفتن در وضعیت راحت میتواند ناراحتی را کاهش دهد. اگر بیمار پس از بازگشت به منزل درد غیرقابل تحملی داشته باشد، بهتر است به جای خوددرمانی، با مرکز درمانی تماس بگیرد. در شرایط اضطراری نیز دسترسی سریع به شماره آمبولانس خصوصی میتواند برای دریافت کمک پزشکی اهمیت داشته باشد.
خطرات و عوارض جراحی کورتاژ چیست؟
کورتاژ در بسیاری از موارد یک اقدام پزشکی نسبتاً ایمن محسوب میشود، اما مانند هر روش تهاجمی دیگری میتواند با عوارض همراه باشد. شدت و احتمال این عوارض به علت انجام عمل، شرایط جسمی بیمار و نحوه انجام آن بستگی دارد. خونریزی، عفونت، آسیب به دهانه رحم یا ایجاد سوراخ در دیواره رحم از عوارض احتمالی هستند. البته بروز عارضه جدی شایع نیست و رعایت اصول پزشکی میتواند خطر آن را کاهش دهد.
یکی از عوارضی که بهندرت ممکن است پس از جراحی کورتاژ ایجاد شود، چسبندگی داخل رحم است. این وضعیت زمانی رخ میدهد که در روند ترمیم، بافت اسکار داخل حفره رحم شکل بگیرد. شدت چسبندگی میتواند متفاوت باشد و در برخی افراد باعث تغییر در الگوی قاعدگی یا مشکلات باروری شود. پزشک با توجه به علائم و شرایط بیمار، در صورت وجود نشانههای مشکوک ممکن است بررسیهای تکمیلی مانند سونوگرافی یا هیستروسکوپی را پیشنهاد کند.
آسیب به رحم یا دهانه رحم نیز از عوارض احتمالی اما کمتر شایع کورتاژ است. خطر این مشکل به عوامل مختلفی مانند وضعیت رحم و شرایط انجام عمل بستگی دارد. انتخاب پزشک باتجربه، انجام عمل در محیط مناسب و ارائه کامل سوابق پزشکی میتواند به کاهش خطر کمک کند. همچنین بیمار باید پس از عمل علائم غیرعادی را جدی بگیرد و در صورت مشاهده خونریزی قابل توجه، تب، درد شدید یا ضعف ناگهانی، سریعاً ارزیابی پزشکی شود.
مقایسه کورتاژ تشخیصی و درمانی
| نوع کورتاژ |
هدف اصلی |
چه زمانی انجام میشود؟ |
| کورتاژ تشخیصی |
بررسی بافت داخلی رحم و تشخیص علت مشکلات رحمی |
در صورت خونریزیهای غیرطبیعی یا نیاز به بررسی آندومتر |
| کورتاژ درمانی |
خارج کردن بافت باقیمانده از رحم |
در سقط ناقص یا باقی ماندن بافت بارداری |
| کورتاژ بعد از سقط |
تخلیه رحم و کاهش احتمال عوارض |
زمانی که بافت سقطشده بهطور کامل از رحم دفع نشده باشد |
عفونت بعد از کورتاژ؛ علائم و روش پیشگیری
عفونت بعد از کورتاژ یکی از عوارضی است که باید نسبت به نشانههای آن آگاه بود. ورود باکتریها به رحم در جریان انجام عمل یا پس از آن میتواند زمینه ایجاد عفونت را فراهم کند. تب، لرز، افزایش درد شکمی، ترشحات واژینال بدبو یا احساس ناخوشی عمومی از علائمی هستند که میتوانند هشداردهنده باشند. البته مشاهده هر علامتی به تنهایی به معنای عفونت قطعی نیست و تشخیص باید توسط پزشک انجام شود.
پس از جراحی کورتاژ رعایت بهداشت و دستورهای مراقبتی پزشک اهمیت زیادی دارد. در روزهای ابتدایی بهتر است از تامپون و هر اقدامی که بدون توصیه پزشک نیازمند ورود وسیله به واژن است، خودداری شود. همچنین تا زمانی که پزشک اجازه نداده، رابطه جنسی و برخی فعالیتها ممکن است محدود شوند. هدف این مراقبتها کاهش احتمال ورود میکروب به دستگاه تناسلی و فراهم کردن فرصت مناسب برای ترمیم رحم است.
اگر پس از کورتاژ تب پایدار، لرز، ترشحات بدبو یا درد رو به افزایش ایجاد شود، مراجعه به پزشک نباید به تأخیر بیفتد. در صورت تشخیص عفونت، پزشک ممکن است بر اساس شرایط بیمار داروی مناسب تجویز کند و وضعیت او را تحت نظر قرار دهد. در مواردی که علائم شدید یا وضعیت عمومی بیمار نامناسب باشد، مراجعه فوری اهمیت بیشتری دارد. همچنین اگر بیمار در آمبولانس خصوصی شرق تهران به خدمات انتقال پزشکی نیاز داشته باشد، باید شرایط خود را هنگام تماس توضیح دهد.
مراقبت بعد از جراحی کورتاژ چگونه است؟
مراقبت بعد از کورتاژ نقش مهمی در بهبود مناسب و کاهش احتمال عوارض دارد. بیمار معمولاً باید در ساعات یا روزهای ابتدایی، فعالیت بدنی خود را محدود کند و به اندازه کافی استراحت داشته باشد. مصرف داروها باید دقیقاً طبق دستور پزشک انجام شود و از مصرف خودسرانه داروهای مسکن، آنتیبیوتیک یا داروهای گیاهی پرهیز شود. همچنین کنترل میزان خونریزی و توجه به تغییرات درد میتواند اطلاعات مفیدی درباره روند بهبودی در اختیار بیمار قرار دهد.
بعد از جراحی کورتاژ رعایت محدودیتهای توصیهشده توسط پزشک اهمیت دارد. زمان بازگشت به کار، ورزش، رابطه جنسی و فعالیتهای روزمره برای همه افراد یکسان نیست و باید بر اساس شرایط فرد تعیین شود. استفاده از پد به جای تامپون در دوره ابتدایی میتواند به کنترل بهتر خونریزی کمک کند. همچنین مراجعه در زمان تعیینشده برای پیگیری، به پزشک اجازه میدهد روند ترمیم رحم و نتیجه آزمایشهای احتمالی را بررسی کند.
تغذیه متعادل، نوشیدن مایعات کافی و استراحت مناسب میتواند به حفظ انرژی بدن در دوره نقاهت کمک کند. اگر کورتاژ پس از سقط انجام شده باشد، توجه به وضعیت روحی فرد نیز اهمیت دارد و برخورد حمایتی خانواده میتواند بسیار کمککننده باشد. در صورت نیاز به انتقال بیمار برای پیگیری یا مراجعه فوری، خدماتی مانند آمبولانس خصوصی جنوب تهران میتوانند برای انتقال ایمنتر بیمار مورد استفاده قرار گیرند، بهخصوص زمانی که جابهجایی معمول دشوار باشد.
علائم خطر بعد از کورتاژ که نباید نادیده گرفته شوند
پس از کورتاژ، برخی علائم مانند لکهبینی، خونریزی خفیف و گرفتگی ملایم شکم ممکن است طبیعی باشند، اما بعضی نشانهها نیازمند توجه فوری هستند. خونریزی شدید یا مداوم، درد شدید شکم، تب، لرز، ترشحات بدبو، سرگیجه شدید و ضعف غیرعادی از جمله علائمی هستند که نباید نادیده گرفته شوند. شناخت این نشانهها به بیمار کمک میکند در صورت بروز مشکل، زمان مناسب برای مراجعه به پزشک یا مرکز درمانی را از دست ندهد.
در روزهای پس از جراحی کورتاژ، روند علائم اهمیت زیادی دارد. برای مثال، اگر درد یا خونریزی که ابتدا خفیف بوده بهتدریج بیشتر شود، بهتر است بیمار موضوع را با پزشک در میان بگذارد. همچنین تب همراه با درد شکمی یا ترشحات غیرطبیعی میتواند نشانه عفونت باشد. در چنین شرایطی، خوددرمانی یا منتظر ماندن طولانیمدت توصیه نمیشود و ارزیابی پزشکی میتواند از پیشرفت عوارض احتمالی جلوگیری کند.
در شرایطی که علائم شدید هستند یا بیمار توانایی مراجعه عادی به مرکز درمانی را ندارد، دریافت کمک پزشکی سریع اهمیت بیشتری پیدا میکند. برای مثال، خونریزی قابل توجه همراه با ضعف یا بیحالی میتواند نیازمند ارزیابی فوری باشد. در صورت نیاز به انتقال بیمار، آمبولانس خصوصی تهران میتواند امکان جابهجایی تحت مراقبت را فراهم کند. همچنین اگر بیمار درباره اقدامهای بعدی یا علائم مشاهدهشده نگرانی دارد، تماس سریع با پزشک بهترین راه برای تصمیمگیری صحیح است.
مطالب ارائهشده در این مقاله با استفاده از منابع معتبر پزشکی و برای ارائه اطلاعات دقیقتر درباره کورتاژ، دلایل انجام آن، روند جراحی، عوارض و مراقبتهای پس از آن تهیه شده است. برای مطالعه اطلاعات تکمیلی و آشنایی با جزئیات پزشکی این روش میتوانید به مطلب منتشرشده توسط Cleveland Clinic درباره Dilation and Curettage (D&C) مراجعه کنید. این منبع، کورتاژ را از نظر کاربردهای تشخیصی و درمانی، نحوه انجام، بیهوشی، دوره بهبودی و عوارض احتمالی بررسی کرده است.
سوالات متداول درباره جراحی کورتاژ
جراحی کورتاژ چیست و چه زمانی انجام میشود؟
جراحی کورتاژ روشی پزشکی برای خارج کردن بافت داخل رحم است که میتواند با هدف تشخیصی یا درمانی انجام شود. از جمله موارد کاربرد آن میتوان به بررسی خونریزیهای غیرطبیعی رحم، تخلیه بافت باقیمانده پس از سقط و بررسی برخی مشکلات مربوط به پوشش داخلی رحم اشاره کرد.
کورتاژ بعد از سقط چه زمانی لازم میشود؟
پس از سقط، در برخی افراد بخشی از بافت بارداری ممکن است در رحم باقی بماند. پزشک با توجه به علائم، معاینه و بررسیهای لازم تصمیم میگیرد که آیا نیاز به کورتاژ وجود دارد یا خیر. خونریزی شدید، عفونت یا باقی ماندن بافت از عواملی هستند که میتوانند نیاز به تخلیه رحم را مطرح کنند.
جراحی کورتاژ چگونه انجام میشود؟
در جراحی کورتاژ ابتدا بیمار تحت بیحسی یا بیهوشی مناسب قرار میگیرد. سپس دهانه رحم بهآرامی باز شده و پزشک با استفاده از ابزارهای مخصوص، بافت موردنظر را از داخل رحم خارج میکند. بسته به علت انجام عمل، ممکن است نمونه بافت برای بررسی آزمایشگاهی نیز ارسال شود.
آیا جراحی کورتاژ درد دارد؟
بهدلیل استفاده از بیحسی یا بیهوشی، معمولاً درد قابلتوجهی هنگام انجام کورتاژ احساس نمیشود. پس از عمل ممکن است درد یا گرفتگی شبیه درد قاعدگی ایجاد شود که معمولاً با استراحت و داروهای تجویزشده توسط پزشک قابل کنترل است.
خونریزی بعد از کورتاژ تا چه حد طبیعی است؟
خونریزی یا لکهبینی خفیف پس از کورتاژ میتواند برای مدتی طبیعی باشد و معمولاً بهتدریج کاهش پیدا میکند. با این حال، خونریزی شدید یا مداوم، دفع لختههای بزرگ، سرگیجه یا ضعف باید جدی گرفته شود و در صورت بروز این علائم لازم است با پزشک یا مرکز درمانی تماس گرفته شود.
خطرات و عوارض جراحی کورتاژ چیست؟
کورتاژ مانند هر روش پزشکی میتواند با عوارضی همراه باشد. عفونت، خونریزی، آسیب به دهانه رحم یا سوراخ شدن رحم از عوارض احتمالی هستند. در موارد نادر نیز ممکن است چسبندگی داخل رحم ایجاد شود. انتخاب پزشک متخصص و رعایت مراقبتهای بعد از عمل میتواند به کاهش خطر عوارض کمک کند.
بعد از جراحی کورتاژ چه مراقبتهایی لازم است؟
پس از کورتاژ باید دستورهای پزشک درباره استراحت، مصرف داروها و رعایت محدودیتهای فعالیتی را دنبال کرد. تا زمانی که پزشک توصیه میکند باید از رابطه جنسی و استفاده از تامپون خودداری شود. همچنین در صورت تب، درد شدید، ترشحات بدبو یا خونریزی غیرطبیعی باید برای بررسی پزشکی اقدام کرد.