مقالات پزشکی این وبسایت با استفاده از منابع علمی معتبر و راهنماهای بالینی تهیه می‌شوند. در چارچوب همکاری علمی با دکتر محمد رحیمی، محتوای پزشکی تحت نظارت ایشان قرار می‌گیرد؛ مگر آنکه در مقاله، پزشک ناظر یا مرجع علمی دیگری به‌طور مشخص معرفی شده باشد.
توضیح: پزشک مرجع هر مقاله ممکن است متفاوت باشد؛ در این صورت، نام و اطلاعات مربوط به ایشان در همان مقاله درج میشود.
اگر ترجیح میدهید محتوای این صفحه را گوش دهید، در این بخش شما میتوانید از محتوای صوتی که به صورت پادکست تهیه شده استفاده کنید. این پادکست تحت نظر پزشک نگارش و تدوین شده و نام گوینده آن در پایین پادکست ذکر شده است. مجری تمام پادکست های این وبسایت، مرکز آمبولانس خصوصی آرمان بوده و حق انتشار آن محفوظ است.
این پادکست شامل نکات کاربردی است که ممکن است در متن به آن پرداخته نشده باشد؛ درنتیجه توصیه میکنیم حتما آنرا بررسی کنید.
اگزما یکی از بیماریهای التهابی پوست است که با علائمی مانند خارش، خشکی، قرمزی و پوستهریزی شناخته میشود. در این مقاله با علت ایجاد اگزما، انواع آن از جمله اگزمای آتوپیک، علائم در بزرگسالان و کودکان و ارتباط خشکی پوست با التهاب آشنا می‌شوید. همچنین عوامل تحریک‌کننده، نقش آلرژی، تفاوت اگزما و پسوریازیس، روش‌های کنترل و درمان و نشانه‌های عفونت پوستی را بررسی میکنیم تا بدانید چگونه از پوست خود مراقبت کنید و چه زمانی به پزشک مراجعه کنید.
اگزما به گروهی از بیماریهای التهابی پوست گفته میشود که معمولاً با خارش، خشکی، قرمزی و گاهی پوستهریزی همراه هستند. این مشکل زمانی ایجاد میشود که سد محافظتی پوست نتواند رطوبت را به‌خوبی حفظ کند و در برابر مواد محرک محیطی آسیب‌پذیرتر شود. در نتیجه، پوست راحت‌تر تحریک میشود و واکنش التهابی شکل می‌گیرد. شدت علائم در افراد مختلف متفاوت است و ممکن است دوره‌هایی از بهبود و تشدید داشته باشد.
اگزما میتواند به دلایل مختلفی از جمله اختلال در سد محافظتی پوست، عوامل ژنتیکی و واکنشهای التهابی ایجاد شود. گاهی علائم پوستی با حساسیت‌های محیطی همراه هستند و شناخت تفاوت آن‌ها به انتخاب روش مراقبت مناسب کمک میکند. اگر خارش پوست در فصل‌های خاص تشدید میشود، مطالعه مطلب علائم حساسیت فصلی میتواند به شناخت بهتر نشانه‌های مرتبط با آلرژی کمک کند؛ البته تشخیص علت دقیق التهاب پوست به بررسی شرایط فردی نیاز دارد.
اگزما تنها به یک نوع بیماری محدود نمیشود و چندین شکل مختلف دارد که ممکن است از نظر علت، محل درگیری و ظاهر ضایعات با یکدیگر تفاوت داشته باشند. درماتیت آتوپیک، درماتیت تماسی، اگزمای دست، اگزمای دیس‌هیدروتیک و درماتیت سکه‌ای از انواع شناخته‌شده این بیماری هستند. تشخیص نوع دقیق اهمیت زیادی دارد؛ زیرا انتخاب روش مراقبت و درمان مناسب به ویژگی‌های ضایعات، سابقه فرد و عوامل تشدیدکننده بستگی دارد.
برای مثال، درماتیت تماسی ممکن است پس از تماس پوست با شویندهها، عطرها، فلزات یا مواد حساسیت‌زا ایجاد شود. در مقابل، اگزمای دیس‌هیدروتیک بیشتر با تاولهای کوچک و خارش‌دار در دست‌ها و پاها شناخته میشود. بعضی انواع نیز با خشکی مزمن یا لکه‌های گرد و پوسته‌دار همراه هستند. خوددرمانی بر اساس ظاهر ضایعه همیشه قابل اعتماد نیست؛ اگر مشکل ماندگار، گسترده یا عودکننده باشد، ارزیابی متخصص پوست ضروری است.
درماتیت آتوپیک یکی از شایع‌ترین انواع اگزما است که معمولاً با خشکی شدید، خارش و التهاب مکرر پوست شناخته میشود. این وضعیت اغلب از دوران کودکی آغاز میشود، اما ممکن است در نوجوانی یا بزرگسالی نیز بروز کند. در افراد مبتلا، سد دفاعی پوست ضعیف‌تر عمل میکند و رطوبت آسان‌تر از دست می‌رود. به همین دلیل، پوست در برابر صابون، عطر، آلودگی و تغییرات آب‌وهوا حساس‌تر میشود و احتمال تشدید علائم افزایش می‌یابد.
زمینه ژنتیکی و فعالیت سیستم ایمنی در بروز این بیماری نقش دارند. گاهی افراد مبتلا یا اعضای خانواده آن‌ها سابقه آسم و حساسیت‌های محیطی دارند، اما وجود این سابقه به معنی ابتلای قطعی نیست. درمان معمولاً بر حفظ رطوبت پوست، کاهش تماس با محرک‌ها و کنترل التهاب متمرکز است. استفاده منظم از مرطوب‌کننده بدون عطر و داروهای تجویزشده توسط پزشک میتواند به کاهش دفعات عود کمک کند؛ هرچند بیماری ممکن است دوره‌ای بهتر یا بدتر شود.
| نوع یا موضوع | علائم و ویژگی‌ها | نکته مهم |
|---|---|---|
| اگزما و علت ایجاد آن | خشکی، خارش، قرمزی و التهاب پوست | عوامل ژنتیکی، اختلال سد محافظتی پوست و شرایط محیطی نقش دارند. |
| اگزمای آتوپیک | خشکی مزمن، خارش شدید و التهاب عودکننده | ممکن است با سابقه خانوادگی آسم یا آلرژی همراه باشد. |
| درماتیت تماسی | قرمزی، خارش و گاهی تاول در محل تماس | شویندهها، عطرها و برخی فلزات از محرکهای احتمالی هستند. |
| اگزمای دیس‌هیدروتیک | تاولهای کوچک و خارش‌دار در دست‌ها و پاها | برخی محرک‌ها و عوامل محیطی ممکن است علائم را تشدید کنند. |
| اگزما در کودکان | خشکی و خارش، بهویژه روی گونه‌ها و چین‌های پوستی | مرطوب‌کردن منظم پوست و استفاده از شوینده ملایم اهمیت دارد. |
| خشکی پوست و اگزما | زبرشدن، ترکخوردگی و کاهش رطوبت پوست | استفاده منظم از مرطوب‌کننده مناسب به حفظ سد محافظتی پوست کمک میکند. |
| عوامل تحریک‌کننده اگزما | افزایش خارش و التهاب پوست | گرما، هوای خشک، شویندهها و استرس از محرکهای احتمالی هستند. |
علائم این بیماری بسته به سن، نوع ضایعه و رنگ پوست متفاوت است. خارش معمولاً یکی از مهم‌ترین نشانه‌هاست و ممکن است پیش از ظاهرشدن قرمزی یا پوستهریزی شروع شود. خشکی، زبری، ترک‌های سطحی، لکه‌های ملتهب و برجستگی‌های کوچک نیز از نشانه‌های رایج هستند. در بعضی افراد، خاراندن مداوم باعث ضخیم‌شدن پوست یا ایجاد زخم‌های سطحی میشود. این علائم ممکن است در دست‌ها، صورت، گردن، آرنج‌ها و پشت زانوها دیده شوند.
در موارد شدیدتر، پوست ممکن است ترک بخورد، خونریزی کند یا ترشح داشته باشد. با این حال، هر نوع قرمزی و خارش الزاماً نشانه اگزما نیست و عفونت‌های پوستی یا بیماریهای دیگری نیز میتوانند ظاهری مشابه داشته باشند. اگر ضایعات بهسرعت گسترش پیدا کنند، درد قابل‌توجه ایجاد شود یا همراه با تب و ترشح چرکی باشند، باید برای بررسی احتمال عفونت به پزشک مراجعه کرد. تشخیص صحیح از درمان نامناسب و طولانی‌شدن علائم جلوگیری میکند.
بروز اگزما در کودکان، بهویژه شیرخواران، نسبتاً شایع است و ممکن است با خشکی، خارش، قرمزی یا برجستگی‌های ریز روی پوست همراه باشد. در نوزادان، گونه‌ها و پوست سر از نواحی شایع درگیری هستند؛ در کودکان بزرگ‌تر، چین آرنج و پشت زانو نیز ممکن است درگیر شوند. خارش مداوم میتواند خواب کودک را مختل کند و خاراندن شدید، احتمال ایجاد زخم و عفونت ثانویه را افزایش دهد. شدت علائم در هر کودک متفاوت است.
برای مراقبت روزانه، حمام کوتاه با آب ولرم، شوینده ملایم و بدون عطر و استفاده از مرطوب‌کننده مناسب کودک اهمیت دارد. بهتر است پوست پس از حمام به‌آرامی خشک شود و مرطوب‌کننده در فاصله کوتاهی پس از آن استفاده شود. لباس نخی و راحت نیز میتواند تحریک ناشی از گرما و اصطکاک را کمتر کند. اگر ضایعات کودک شدید، مکرر یا همراه با ترشح هستند، پزشک باید وضعیت را بررسی کند. حذف خودسرانه مواد غذایی از رژیم کودک توصیه نمیشود.
خشکی پوست و اگزما ارتباط نزدیکی با یکدیگر دارند، زیرا سد محافظتی پوست در بسیاری از انواع این بیماری به‌درستی عمل نمی‌کند. در حالت طبیعی، این سد مانع از خروج بیش‌ازحد آب و ورود آسان مواد تحریک‌کننده میشود. وقتی عملکرد آن مختل شود، پوست رطوبت بیشتری از دست می‌دهد و مستعد ترکخوردگی، خارش و التهاب میشود. خاراندن مکرر نیز میتواند آسیب را بیشتر کند و چرخه‌ای از خارش و تحریک به وجود آورد.
برای کاهش خشکی، بهتر است از مرطوبکنندههای غلیظ و بدون عطر استفاده شود و شست‌وشو با آب داغ یا شوینده‌های قوی محدود بماند. کرم‌ها و پمادهای مناسب معمولاً به حفظ رطوبت کمک می‌کنند و استفاده منظم از آن‌ها اهمیت دارد، حتی زمانی که علائم کمتر شده‌اند. اگر خشکی با درد، ترک‌های عمیق یا التهاب مداوم همراه باشد، ارزیابی پزشک میتواند علت مشکل را روشن کند و نیاز به درمان دارویی را مشخص سازد.
همچنین باید توجه داشت که بعضی علائم پوستی ممکن است هم‌زمان با مشکلات دیگری مانند #علائم حساسیت فصلی ظاهر شوند؛ با این حال، عطسه، آبریزش بینی و خارش چشم بیشتر با آلرژی فصلی ارتباط دارند و به‌تنهایی تشخیص اگزما را تأیید نمی‌کنند.
عوامل محیطی و عادت‌های روزمره میتوانند باعث تشدید اگزما شوند، هرچند محرک‌ها در همه افراد یکسان نیستند. گاهی علائم پس از تماس با شویندهها ظاهر می‌شوند و گاهی گرما، تعریق یا هوای سرد و خشک باعث افزایش خارش میشود. استرس، عطرها و بعضی پارچه‌های زبر نیز ممکن است وضعیت پوست را بدتر کنند. شناسایی محرکهای شخصی، یکی از قدم‌های مهم برای کاهش دفعات عود و کنترل بهتر التهاب است.
برای پیدا کردن عوامل تشدیدکننده، بهتر است تغییرات پوست و شرایط روزانه خود را ثبت کنید. به موارد زیر توجه داشته باشید:
شویندهها، صابون‌ها و محصولات معطر
تعریق زیاد، گرما و تغییرات دمایی
لباس‌های زبر و پارچه‌های تحریک‌کننده
گردوغبار، گرده گیاهان و موی حیوانات
استرس، کم‌خوابی و هوای خشک
همه این عوامل برای هر فرد مشکل‌ساز نیستند. بهتر است از حذف‌های گسترده و غیرضروری پرهیز کنید و در صورت تداوم علائم، درباره محرکهای احتمالی با پزشک مشورت کنید.
اگزما و آلرژی میتوانند با یکدیگر ارتباط داشته باشند، اما دو مفهوم یکسان نیستند. درماتیت آتوپیک در افرادی که زمینه آلرژیک دارند بیشتر دیده میشود و ممکن است همراه با آسم یا حساسیت فصلی باشد. بااینحال، هر فرد مبتلا به اگزما الزاماً آلرژی ندارد و هر واکنش پوستی نیز به معنای وجود حساسیت نیست. اختلال سد محافظتی پوست و واکنشهای التهابی سیستم ایمنی در ایجاد این بیماری نقش مهمی دارند.
در برخی افراد، تماس با ماده حساسیت‌زا مانند نیکل یا ترکیبات موجود در محصولات آرایشی میتواند درماتیت تماسی آلرژیک ایجاد کند. در چنین شرایطی، پزشک ممکن است با بررسی سابقه تماس و در صورت نیاز انجام تست پچ، عامل حساسیت را شناسایی کند. آزمایش‌های آلرژی برای همه مبتلایان ضروری نیستند و بهتر است رژیم غذایی یا محصولات روزمره بدون دلیل مشخص حذف نشوند. درمان مؤثر به شناسایی نوع التهاب و محرکهای واقعی بستگی دارد.
یکی از نگرانی‌های رایج درباره اگزما این است که آیا با تماس پوستی، دستدادن یا استفاده مشترک از وسایل به دیگران منتقل میشود. پاسخ این است که خود اگزما بیماری واگیرداری نیست و از فردی به فرد دیگر انتقال پیدا نمی‌کند. این وضعیت معمولاً با اختلال سد دفاعی پوست، زمینه ژنتیکی و واکنشهای التهابی ارتباط دارد. بنابراین، تماس معمول با فرد مبتلا یا حضور در کنار او بهخودیخود باعث ابتلا نخواهد شد.
بااینحال، خاراندن شدید ممکن است پوست را زخمی کند و زمینه عفونت ثانویه را فراهم سازد. برخی عفونت‌های پوستی قابلیت انتقال دارند؛ به همین دلیل، مشاهده ترشح چرکی، دلمههای زرد یا گسترش غیرمعمول ضایعات باید جدی گرفته شود. رعایت بهداشت پوست، استفاده از وسایل شخصی و پرهیز از خاراندن به کاهش آسیب کمک میکند. اگر احتمال عفونت وجود دارد، تشخیص پزشک اهمیت دارد؛ زیرا همه ضایعات خارش‌دار ناشی از اگزما نیستند.
اگزما و پسوریازیس هر دو بیماریهای التهابی پوست هستند و ممکن است با قرمزی، خشکی و پوستهریزی همراه شوند؛ به همین دلیل، تشخیص آن‌ها از روی ظاهر به‌تنهایی همیشه آسان نیست. اگزما معمولاً با خارش برجسته‌تر شناخته میشود و گاهی ضایعات آن ترشح دارند. در مقابل، پسوریازیس اغلب پلاکهای ضخیم و مشخص با پوستههای سفید یا نقرهای ایجاد میکند. محل ضایعات و سابقه بیماری نیز به تشخیص کمک می‌کنند.
تفاوت‌های رایج این دو بیماری را می‌توان به‌صورت زیر خلاصه کرد:
خارش: معمولاً در اگزما برجسته‌تر است، هرچند پسوریازیس هم میتواند خارش‌دار باشد.
ظاهر ضایعات: پسوریازیس اغلب پلاکهای ضخیم و مرزبندی‌شده دارد؛ اگزما ممکن است خشک، ترک‌خورده یا ترشح‌دار باشد.
محل درگیری: چین آرنج و پشت زانو در اگزما شایع‌اند؛ آرنج خارجی، زانو و پوست سر در پسوریازیس بیشتر درگیر می‌شوند.
تشخیص: معاینه پزشک و گاهی آزمایش‌های تکمیلی لازم است.
این تفاوت‌ها قطعی نیستند و هر دو بیماری میتوانند ظاهرهای متفاوتی داشته باشند.
درمان اگزما به نوع بیماری، شدت التهاب، محل درگیری و سن فرد بستگی دارد. هدف اصلی، ترمیم سد محافظتی پوست، کاهش خارش و کنترل التهاب است. استفاده منظم از مرطوبکنندههای بدون عطر، حمام کوتاه با آب ولرم و پرهیز از شوینده‌های محرک، بخش مهمی از مراقبت روزانه محسوب می‌شوند. در مواردی که علائم شدید یا ماندگار هستند، پزشک ممکن است داروهای موضعی یا درمانهای دیگری را متناسب با شرایط بیمار تجویز کند.
روش‌های رایج کنترل این بیماری عبارت‌اند از:
مرطوب‌کننده‌ها: برای حفظ رطوبت و تقویت سد دفاعی پوست.
کورتیکواستروئیدهای موضعی: برای کاهش التهاب، با قدرت و مدت مصرف تعیین‌شده توسط پزشک.
داروهای موضعی غیرکورتونی: در برخی بیماران برای کنترل التهاب یا نواحی حساس.
درمانهای تخصصی: مانند نوردرمانی یا داروهای سیستمیک در موارد منتخب و شدید.
برای کنترل اگزما، استفاده منظم از مرطوب‌کننده بدون عطر، پرهیز از شوینده‌های محرک و کوتاه‌کردن زمان حمام با آب ولرم اهمیت دارد. اگر خارش و التهاب شدید باشد یا با مراقبت‌های خانگی بهبود پیدا نکند، پزشک میتواند درمان مناسب را پیشنهاد دهد. در شرایطی که به دلیل شدت علائم یا مشکلات هم‌زمان، انتقال بیمار به مرکز درمانی ضروری است، خدمات آمبولانس خصوصی میتواند برای جابه‌جایی ایمن بیمار، متناسب با وضعیت او، مورد استفاده قرار گیرد.
پوستی که بر اثر اگزما دچار خشکی، ترک و خراش شده است، در برابر ورود میکروب‌ها آسیب‌پذیرتر میشود. خاراندن مداوم میتواند سد دفاعی پوست را بیشتر تخریب کند و احتمال عفونت باکتریایی یا ویروسی را افزایش دهد. افزایش ناگهانی قرمزی، درد، گرمی پوست، ترشح چرکی یا ایجاد دلمههای زرد از نشانه‌هایی هستند که باید به آن‌ها توجه کرد. البته تشخیص عفونت صرفاً با مشاهده یک علامت امکان‌پذیر نیست.
اگر احتمال عفونت وجود دارد، ارزیابی پزشکی را به تأخیر نیندازید؛ به‌خصوص اگر ضایعات بهسرعت گسترش پیدا می‌کنند یا تب ایجاد شده است. از ترکاندن تاول‌ها، کندن دلمه‌ها و استفاده خودسرانه از آنتی‌بیوتیک یا داروهای ترکیبی پرهیز کنید. پزشک با بررسی پوست مشخص میکند که درمان ضدباکتریایی، ضدویروسی یا تغییر درمان قبلی لازم است یا خیر. مراقبت صحیح از پوست و کنترل خارش به کاهش آسیب‌های مکرر کمک میکند.
در بسیاری از موارد، اگزما با مراقبت مناسب قابل‌کنترل است؛ اما بعضی نشانه‌ها میتوانند از عفونت یا عارضه جدی‌تر خبر دهند. تب همراه با ضایعات پوستی مشکوک به عفونت، درد شدید، گسترش سریع قرمزی یا ترشح چرکی نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است. همچنین تاولهای متعدد و دردناک که بهسرعت ظاهر می‌شوند، بهویژه اگر شبیه فرورفتگی‌های کوچک باشند یا اطراف چشم را درگیر کنند، ممکن است نشانه عفونت ویروسی مهمی باشند.
برای تصمیم‌گیری درباره زمان مراجعه، این علائم را جدی بگیرید:
مراجعه فوری: تب همراه با بثورات مشکوک به عفونت، درد شدید یا گسترش سریع ضایعات.
ارزیابی سریع پزشکی: ترشح چرکی، دلمههای زرد، رگه‌های قرمز روی پوست یا تاولهای دردناک جدید.
مراجعه در اولین فرصت: خارش مختل‌کننده خواب، ضایعات ماندگار یا پاسخ‌ندادن به درمان تجویزشده.
اگر ضایعات پوستی بهسرعت گسترش پیدا کنند، درد شدید، تب، ترشح چرکی یا تاولهای دردناک ایجاد شوند، ارزیابی پزشکی اهمیت زیادی دارد. تورم زبان یا گلو و دشواری تنفس نیز ممکن است نشانه واکنش آلرژیک شدید باشد و به رسیدگی اورژانسی نیاز دارد. در صورتی که بیمار به‌دلیل وضعیت جسمی خود امکان انتقال معمولی نداشته باشد و در محدوده کرج به خدمات انتقال درمانی نیاز پیدا کند، می‌توان درباره استفاده از آمبولانس خصوصی کرج با توجه به شرایط بیمار تصمیم گرفت.
مطالب این مقاله با استفاده از اطلاعات و راهنماهای پزشکی منتشرشده توسط منابع معتبر بین‌المللی تهیه و تنظیم شده‌اند. برای آشنایی بیشتر با علت‌ها، علائم، انواع، روش‌های مراقبت و درمان اگزما، میتوانید منابع علمی زیر را مطالعه کنید. این منابع جنبه آموزشی دارند و جایگزین معاینه، تشخیص یا توصیه اختصاصی پزشک نیستند.
اگزما گروهی از بیماریهای التهابی پوست است که معمولاً با خارش، خشکی، قرمزی و گاهی پوستهریزی همراه میشود. اختلال در سد محافظتی پوست، عوامل ژنتیکی، واکنشهای سیستم ایمنی و محرکهای محیطی میتوانند در ایجاد یا تشدید آن نقش داشته باشند.
خیر، اگزما بهخودیخود واگیردار نیست و از طریق دستدادن، تماس پوستی یا استفاده مشترک از وسایل منتقل نمیشود. بااینحال، خاراندن و آسیبدیدن پوست ممکن است زمینه عفونت ثانویه را فراهم کند. در صورت مشاهده ترشح چرکی، دلمه زرد یا گسترش قرمزی، پوست باید توسط پزشک بررسی شود.
اگزما معمولاً با خارش شدید، خشکی و گاهی ترکخوردگی یا ترشح همراه است؛ درحالیکه پسوریازیس اغلب پلاکهای ضخیم و مشخص با پوستههای سفید یا نقرهای ایجاد میکند. بااینحال، ظاهر این دو بیماری ممکن است مشابه باشد و تشخیص دقیق گاهی به معاینه پزشک نیاز دارد.
استفاده منظم از مرطوبکنندههای بدون عطر، حمام کوتاه با آب ولرم و پرهیز از شویندهها و محرکهای پوستی میتواند به کنترل علائم کمک کند. در موارد شدید یا ماندگار، پزشک ممکن است داروهای موضعی یا درمانهای تخصصی تجویز کند. مصرف خودسرانه دارو، بهویژه کورتونهای قوی، توصیه نمیشود.
اگر ضایعات پوستی بهسرعت گسترش پیدا کنند یا با درد شدید، تب، ترشح چرکی، دلمههای زرد یا تاولهای دردناک همراه باشند، ارزیابی فوری پزشکی ضروری است. تورم زبان یا گلو و دشواری تنفس نیز ممکن است نشانه واکنش آلرژیک شدید باشد و به تماس فوری با اورژانس نیاز دارد.
سلام، شما به پادکست وبسایت آمبولانس خصوصی آرمان گوش میدهید. در این قسمت می‌خواهیم درباره اگزما، یکی از شایع‌ترین بیماریهای التهابی پوست صحبت کنیم؛ بیماری‌ای که میتواند با خارش مداوم، خشکی، قرمزی، پوستهریزی و حتی ترکخوردگی پوست همراه باشد. در این پادکست علاوه بر بررسی علت‌ها، انواع و روش‌های درمان اگزما، به موضوعات کاربردی‌تری مانند تفاوت اگزما با پسوریازیس، ارتباط آن با آلرژی، تأثیر استرس، مراقبت از پوست کودکان، درمان خارش شبانه و نشانه‌های عفونت پوستی نیز می‌پردازیم.
یکی از نکات مهم درباره اگزما این است که مشکل فقط خشکی سطح پوست نیست؛ بلکه در بسیاری از مبتلایان، سد دفاعی پوست عملکرد طبیعی خود را از دست می‌دهد. در حالت عادی، لایه خارجی پوست مانند یک محافظ عمل میکند و مانع خروج بیش‌ازحد آب و ورود مواد تحریک‌کننده میشود. اما زمانی که این سد آسیب ببیند، رطوبت سریع‌تر از پوست خارج میشود و موادی مانند شویندهها، عطرها و آلاینده‌های محیطی راحت‌تر باعث تحریک آن می‌شوند. در نتیجه، واکنشهای التهابی شکل می‌گیرند و چرخه‌ای از خشکی، خارش و التهاب به وجود می‌آید.
اگزما به گروهی از بیماریهای التهابی پوست گفته میشود و ممکن است در سنین مختلف بروز کند. این بیماری معمولاً دوره‌ای است؛ یعنی ممکن است علائم برای مدتی کاهش پیدا کنند و سپس تحت تأثیر عوامل مختلف دوباره تشدید شوند. زمینه ژنتیکی، اختلال عملکرد سد محافظتی پوست و فعالیت سیستم ایمنی از عوامل مهم در ایجاد آن هستند. به همین دلیل، اگزما را نمی‌توان صرفاً یک حساسیت ساده پوستی در نظر گرفت.
از مهم‌ترین انواع اگزما می‌توان به درماتیت آتوپیک، درماتیت تماسی، اگزمای دست، اگزمای دیس‌هیدروتیک و درماتیت سکه‌ای اشاره کرد. هرکدام از این انواع ویژگی‌های متفاوتی دارند و شناخت آن‌ها در انتخاب روش درمان اهمیت زیادی دارد.
درماتیت آتوپیک یکی از شایع‌ترین انواع اگزماست که معمولاً با خشکی شدید، خارش و التهاب عودکننده شناخته میشود. این بیماری اغلب از دوران کودکی شروع میشود، اما ممکن است در بزرگسالی نیز ایجاد شود. درماتیت تماسی زمانی اتفاق می‌افتد که پوست در واکنش به تماس با موادی مانند شویندهها، عطرها، فلز نیکل یا برخی محصولات آرایشی دچار التهاب شود. این التهاب ممکن است فقط در محل تماس ظاهر شود.
نوع دیگری به نام اگزمای دیس‌هیدروتیک وجود دارد که بیشتر در کف دست‌ها، کناره انگشتان و کف پا دیده میشود. در این حالت، تاولهای کوچک و خارش‌دار ایجاد می‌شوند که گاهی با سوزش و پوستهریزی همراه هستند. درماتیت سکه‌ای نیز معمولاً به شکل لکه‌های گرد و ملتهب روی پوست ظاهر میشود.
خارش مهم‌ترین علامت بسیاری از انواع اگزماست و گاهی حتی پیش از مشاهده قرمزی و ضایعات پوستی آغاز میشود. خشکی، زبری، ترک‌های سطحی، پوستهریزی و برجستگی‌های کوچک نیز از نشانه‌های رایج هستند. در موارد شدیدتر، خاراندن مداوم میتواند باعث ضخیم‌شدن پوست، خونریزی و ایجاد زخم شود. این ضایعات ممکن است در دست‌ها، صورت، گردن، آرنج‌ها و پشت زانوها ظاهر شوند.
نکته‌ای که بسیاری از افراد به آن توجه نمی‌کنند، ارتباط میان خارش شبانه و کیفیت خواب است. افزایش دمای بدن زیر پتو، تعریق و خشکی محیط اتاق میتوانند در بعضی افراد خارش را تشدید کنند. کوتاه نگه‌داشتن ناخن‌ها، استفاده از لباس نخی و خنک نگه‌داشتن اتاق خواب میتواند احتمال آسیب ناشی از خاراندن را کاهش دهد.
در کودکان، اگزما معمولاً با خشکی و خارش گونه‌ها، پوست سر و اندام‌ها همراه است. در کودکان بزرگ‌تر، چین آرنج و پشت زانو از نواحی شایع درگیری هستند. برای مراقبت از پوست کودک، حمام کوتاه با آب ولرم، استفاده از شوینده ملایم و بدون عطر و مالیدن مرطوب‌کننده بلافاصله پس از حمام اهمیت زیادی دارد. لباس‌های نخی و راحت نیز میتوانند اصطکاک و تحریک پوست را کاهش دهند. حذف خودسرانه شیر، تخم‌مرغ یا سایر مواد غذایی از رژیم کودک توصیه نمیشود؛ زیرا هر اگزمایی ناشی از حساسیت غذایی نیست.
یکی از پرسش‌های رایج این است که آیا اگزما واگیردار است؟ پاسخ منفی است. اگزما از طریق دست دادن، تماس پوستی یا استفاده معمول از وسایل مشترک منتقل نمیشود. این بیماری بیشتر با اختلال سد دفاعی پوست و واکنشهای التهابی ارتباط دارد. البته خاراندن شدید ممکن است باعث ایجاد زخم و عفونت ثانویه شود؛ بنابراین نباید ضایعات را با ناخن تحریک کرد.
از طرف دیگر، اگزما و آلرژی ارتباط نزدیکی دارند، اما یکسان نیستند. برخی مبتلایان به درماتیت آتوپیک سابقه آسم یا حساسیت فصلی دارند، اما این موضوع به معنای وجود آلرژی در تمام افراد مبتلا نیست. در موارد مشکوک به حساسیت تماسی، پزشک ممکن است آزمایشی به نام تست پچ را برای شناسایی ماده حساسیت‌زا پیشنهاد کند. این آزمایش میتواند به مشخص‌شدن علت واکنش پوستی کمک کند.
همچنین نباید اگزما را با پسوریازیس اشتباه گرفت. هر دو بیماری باعث التهاب و پوستهریزی می‌شوند، اما اگزما معمولاً با خارش برجسته‌تر و گاهی ترکخوردگی و ترشح همراه است. پسوریازیس بیشتر به شکل پلاکهای ضخیم و مشخص با پوستههای سفید یا نقرهای ظاهر میشود. محل ضایعات نیز میتواند به تشخیص کمک کند؛ برای مثال، چین آرنج و پشت زانو در اگزما شایع‌تر هستند. البته تشخیص قطعی به معاینه پزشک نیاز دارد.
برای کنترل اگزما، اولین اقدام تقویت سد محافظتی پوست است. استفاده منظم از کرم‌ها و پمادهای مرطوب‌کننده غلیظ و بدون عطر اهمیت زیادی دارد. بهتر است مرطوب‌کننده چند دقیقه پس از حمام و زمانی که پوست هنوز کمی رطوبت دارد استفاده شود. شست‌وشو با آب داغ، صابون‌های قوی و محصولات معطر نیز باید محدود شود.
در مواردی که التهاب شدیدتر است، پزشک ممکن است کورتیکواستروئیدهای موضعی را برای مدت مشخص تجویز کند. قدرت این داروها باید متناسب با محل درگیری و شدت بیماری انتخاب شود؛ زیرا استفاده طولانی‌مدت یا نادرست، به‌خصوص در صورت و اطراف چشم، میتواند عوارض ایجاد کند. داروهای موضعی غیرکورتونی نیز برای برخی بیماران و نواحی حساس کاربرد دارند. در موارد مقاوم و شدید، نوردرمانی یا داروهای سیستمیک و درمانهای تخصصی‌تر ممکن است ضرورت پیدا کنند.
استرس، کم‌خوابی، تعریق، هوای سرد و خشک، گردوغبار و برخی پارچه‌های زبر نیز میتوانند علائم را تشدید کنند. بهتر است فرد زمان بروز خارش و تغییرات پوستی را یادداشت کند تا محرکهای شخصی خود را بشناسد. البته حذف گسترده مواد غذایی یا محصولات روزمره بدون شواهد مشخص، روش مناسبی برای کنترل بیماری نیست.
موضوع مهم دیگر، تشخیص عفونت پوستی روی زمینه اگزماست. افزایش ناگهانی قرمزی، درد، گرمی پوست، ترشح چرکی، دلمههای زرد یا ایجاد رگه‌های قرمز روی پوست میتواند نشانه عفونت باشد. تب همراه با ضایعات پوستی، گسترش سریع التهاب و تاولهای متعدد و دردناک نیز نیازمند بررسی فوری هستند. در چنین شرایطی نباید از آنتی‌بیوتیک یا داروهای ترکیبی به‌صورت خودسرانه استفاده کرد.
در نهایت، اگر اگزما با مراقبت‌های معمول کنترل نمیشود، خارش خواب را مختل کرده یا ضایعات به‌طور مکرر بازمی‌گردند، مراجعه به متخصص پوست اهمیت دارد. تورم زبان و گلو یا دشواری تنفس نیز ممکن است نشانه واکنش آلرژیک شدید باشد و به رسیدگی اورژانسی نیاز دارد.
امیدوارم این پادکست توانسته باشد تصویری روشن‌تر از علت‌ها، انواع، علائم و روش‌های علمی کنترل و درمان اگزما و همچنین راه‌های مراقبت از پوست و پیشگیری از عوارض آن ارائه دهد.
از اینکه به پادکست وبسایت آمبولانس خصوصی آرمان گوش دادید، سپاسگزاریم.
