کدام نشانه‌های واریس پا اورژانسی و خطرناک هستند؟

خونریزی از رگ‌های واریسی

رگ‌های واریسی به‌دلیل نارسایی دریچه‌های داخلی، دچار گشادشدگی شدید و تجمع فشار خون می‌شوند. این رگ‌های برجسته معمولا در لایه‌های سطحی زیر پوست، به‌خصوص در اطراف مچ و پایین ساق پا، قرار دارند و دیواره آن‌ها به‌مروز زمان بسیار شکننده می‌شود.

در چنین وضعیتی، کوچک‌ترین آسیب یا خراش سطحی (برخورد به اثاثیه یا اصلاح موهای پا) و حتی گاهی به صورت خودبه‌خودی، دیواره نازک‌شده رگ دچار پارگی و خونریزی می‌شود. بر این نکته هم باید تاکید کنیم که خونریزی از رگ‌های واریس پا، حتی اگر بعد از مدتی متوقف شود، به بررسی فوری پزشکی نیاز دارد؛ چون که رگی که یک‌بار دچار پارگی شده، شانس بالایی برای خونریزی مجدد دارد و باید توسط متخصص عروق ارزیابی و به‌صورت سرپایی بسته و درمان شود.

تورم ناگهانی و یک‌طرفه پا

تورم ناشی از نارسایی مزمن وریدی معمولا آرام و تدریجی شروع می‌شود؛ صبح‌ها کمتر است، با گذشت روز بیشتر می‌شود و اغلب هر دو پا را در ناحیه مچ و ساق درگیر می‌کند. اما اگر یک پا بدون هشدار قبلی ورم کند، ماجرا فرق دارد. تورمی که ساق یا تمام طول یک پا را ناگهان فرا می‌گیرد، به‌خصوص همراه با درد عمیق، گرمی یا قرمزی پوست، می‌تواند نشانه ترومبوز ورید عمقی (DVT) باشد.

این لخته‌ها در عمق پا شکل می‌گیرند و گاهی با کشیدگی عضله یا علائم معمولی واریس پا اشتباه گرفته می‌شوند. نگرانی اصلی این است که لخته ممکن است جدا شود، از مسیر جریان خون به ریه برسد و آمبولی ریه ایجاد کند.

درد شدید و ناگهانی در ساق پا

دردی که یک‌دفعه در ساق یک پا شروع می‌شود و با هر لمس بدتر می‌شود، پیام کوچکی نیست. اگر همراه با گرمی پوست یا تورم موضعی باشد، باید آن را یکی از مهم‌ترین نشانه‌های هشدار دانست.

نکته اینجاست که لخته وریدهای عمقی همیشه خود را با رگ‌های برجسته و طنابی‌شکل نشان نمی‌دهد و حتی در پایی که ظاهری کاملا سالم دارد هم ممکن است رخ دهد. خیلی‌ها چنین دردی را به خستگی، ورزش یا گرفتگی عضله نسبت می‌دهند و از کنارش می‌گذرند، در حالی که شناخت خطرات واریس و عوارض وریدی یعنی هر درد غیرمعمول و ناگهانی را باید جدی گرفت و برای معاینه دقیق‌تر عروق به پزشک مراجعه کرد.

قرمزی، گرمی و سفت‌شدن مسیر رگ

بروز همزمان گرمی، قرمزی، درد و سفت شدن در امتداد مسیر یک رگ، معمولا نشان‌دهنده التهاب و تشکیل لخته خون در رگ‌های سطحی است که در اصطلاح پزشکی، ترومبوفلبیت سطحی نامیده می‌شود. در چنین شرایطی، رگ واریسی مثل یک طناب سفت، برجسته، دردناک و داغ در زیر پوست حس می‌شود.

وجود این رگ‌های سفت و دردناک، به‌خصوص در افرادی که سابقه قبلی واریس پا ندارند، به بررسی دقیق توسط تخصص نیاز دارد و باید جدی گرفته شود. علت اصلی اهمیت ارزیابی سریع هم این است که احتمال پیشروی و گسترش لخته خون از وریدهای سطحی به سمت سیستم وریدی عمقی باید بررسی شود؛ به‌ویژه اگر این رگ سفت‌شده در نواحی بالایی ران (نزدیک کشاله ران) یا پشت زانو قرار داشته باشد.

زخم واریسی همراه با عفونت یا خونریزی

زخم وریدی یکی از پیشرفته‌ترین نتایج نارسایی مزمن وریدی است. این زخم‌های باز معمولا در قسمت پایین ساق و اطراف مچ پدید می‌آیند و چون خون در رگ‌ها زیر فشار مداوم است و گردش آن مختل شده، التیامشان بسیار کند است. خود وجود زخم نشان می‌دهد بیماری عروقی پیشرفت زیادی کرده و باید زیر نظر متخصص کنترل شود.

نشانه‌های عفونت را هم جدی بگیرید؛ ترشح چرکی یا بدبو، قرمزی و گرمی و تورم ناگهانی اطراف زخم، دردی که حرکت را سخت می‌کند، تب، لرز و احساس ضعف. اگر عفونت درمان نشود، به بافت‌های عمیق‌تر سرایت می‌کند و عواقب سنگین‌تری دارد.

خطرناک‌ترین عوارض واریس پا کدام‌اند؟

واریس در مراحل اولیه معمولا فقط یک مشکل ظاهری به نظر می‌رسد، اما نارسایی مزمن وریدی بیماری‌ پیش‌رونده است. اگر مدیریت و درمان به‌موقع انجام نشود، ممکن است به عوارضی برسد که بسیار فراتر از درد و سنگینی ساق است و سلامت کل بدن و حتی جان فرد را تهدید می‌کند.

ترومبوز ورید عمقی (DVT) و خطر آمبولی ریه

به گفته متخصصان مرکز درمانی AQUA Vein Center

«واریس پا لزوما خطرناک نیست، اما در برخی شرایط می‌تواند به عارضه‌ای جدی تبدیل شود. ترومبوز ورید عمقی یکی از این عوارض است که در صورت حرکت لخته خون به سمت ریه و ایجاد آمبولی ریه، می‌تواند جان فرد را تهدید کند.»

نشانه‌های آمبولی ریه معمولا ناگهانی و شدیدند:

• تنگی نفس شدید و بی‌دلیل

• درد تیز قفسه سینه هنگام نفس عمیق یا سرفه

• سرفه همراه با خلط خونی

• تپش قلب شدید، گیجی، منگی یا غش

اگر هر یک از این علائم را دیدید، به‌ویژه در کسی که سابقه واریس، تورم یک‌طرفه یا درد پا دارد، وقت را تلف نکنید و سریع با اورژانس تماس بگیرید.

عوارض پوستی ناشی از نارسایی مزمن وریدی

از دیگر خطرات واریس پا که نتیجه افزایش مداوم فشار خون در وریدهای پا است، عوارض شدید پوستی است که با اختلال در تغذیه و گردش خون بافت پوستی همراه است. این آسیب بافتی شدید معمولا با تغییر رنگ پوست به‌صورت لکه‌های مایل به قهوه‌ای و قرمز در ناحیه بالای مچ پا خودش را نشان می‌دهد، ولی در ادامه شدیدتر می‌شود.

با پیشرفت نارسایی عروقی، پوست نواحی درگیر دچار تغییرات ساختاری شده و حالت سفت، ضخیم، خشک و التهابی به خود می‌گیرد. نادیده گرفتن این تغییرات پوستی بسیار خطرناک است؛ چرا که با کاهش تغذیه سلولی، مقاومت پوست کاهش یافته و زمینه برای تخریب بافتی و ایجاد زخم‌های مزمن وریدی در اطراف مچ پا فراهم می‌شود.

چه زمانی عوارض واریس پا نیاز به مراجعه فوری به اورژانس دارد؟

شناخت مرز بین علائم واریس و نشانه‌های بحرانی آن به بیمار کمک می‌کند تا در زمان مناسب، اقدامات پزشکی لازم را انجام دهد و از بروز عوارض تهدیدکننده جلوگیری کند. اگر با هر یک از عوارض شدید زیر مواجه شدید، در اولین فرصت با پزشک خود یا اورژانس برای راهنمایی‌های بیشتر، تماس بگیرید:

• خونریزی شدید یا غیرقابل کنترل از رگ واریسی (حتی با وجود فشار و بالا بردن پا)

• تنگی نفس ناگهانی، درد قفسه سینه، سرفه خونی یا تپش قلب (علائم احتمالی آمبولی ریه)

• درد و تورم ناگهانی و یک‌طرفه در ساق یا ران پا (علائم احتمالی ترومبوز ورید عمقی / DVT)

• قرمزی، گرمی و سفتی دردناک در امتداد مسیر رگ (ترومبوفلبیت سطحی)

• زخم واریسی همراه با ترشح چرکی، تب یا گسترش قرمزی و درد

در کل، هر گونه علائم تنفسی ناگهانی مثل درد قفسه سینه و تنگی نفس یا خونریزی شدید از رگ که پس از ده تا پانزده دقیقه فشار مستقیم متوقف نمی‌شود، نیاز به تماس فوری با اورژانس دارد.

چگونه می‌توان از عوارض خطرناک واریس پا پیشگیری کرد؟

عوارض خطرناک واریس اغلب قابل پیشگیری‌اند، به شرط آن‌که مراقبت را پیش از بروز علائم جدی شروع کنید. نارسایی وریدی بیماری‌ پیش‌رونده است؛ اما این پیشرفت اجتناب‌ناپذیر نیست و ترکیبی از عادت‌های روزمره و معاینه‌های تخصصی می‌تواند مسیر آن را عوض کند.

هر چه زودتر اقدام کنید، شانس بیشتری برای دور ماندن از لخته، زخم و دیگر پیامدهای جدی واریس پا دارید. مهم‌ترین راهکارها شامل:

• تحرک و پیاده‌روی منظم: هر قدم، عضلات ساق را منقبض می‌کند و مثل یک پمپ طبیعی، خون را به سمت قلب هدایت میکند.

• جوراب‌های فشاری: جوراب‌های کمپرسی طبقی با تجویز پزشک، فشار بر وریدها را کم می‌کنند و جلوی تجمع خون را می‌گیرند.

• پرهیز از سکون طولانی: نه ایستادن و نه نشستن بی‌حرکت؛ هر چند وقت یک‌بار راه بروید و هنگام استراحت پاها را بالاتر از سطح قلب بگذارید.

• کنترل وزن: وزن متناسب، بار اضافی را از روی سیستم عروقی پا برمی‌دارد.

• ارزیابی و درمان به‌موقع: سونوگرافی داپلر و درمان‌های سرپایی کم‌تهاجمی مانند لیزر یا اسکلروتراپی، پیش از پیشرفت بیماری، مؤثرترین راه برای پیشگیری از لخته و زخم‌های مزمن‌اند.

پیشگیری از عوارض واریس پا به مراقبت‌های کوچک، اما مداوم بستگی دارد و بهتر است بعد از دیدن اولین نشانه‌ها منتظر بدتر شدن اوضاع نمانید.

هشدارهای واریس را نادیده نگیرید!

واریس پا می‌تواند سال‌ها فقط با چند رگ برجسته و کمی خستگی همراه باشد، اما همین بیماری گاهی چهره دیگری از خود نشان می‌دهد؛ خونریزی از رگ، تورم و درد یک‌طرفه پا، رگ سفت و داغ، یا زخمی که ترشح می‌کند.

خبر خوب این است که با تحرک، جوراب‌های فشاری، کنترل وزن و بررسی‌های به‌موقع، بخش بزرگی از این خطرات قابل پیشگیری است. اما اگر یکی از علائم اورژانسی را دیدید، منتظر بهتر شدن خودبه‌خود آن نمانید. برای تورم ناگهانی، درد ساق، زخم عفونی یا رگ دردناک و سفت، هر چه زودتر به متخصص عروق مراجعه کنید. اگر خونریزی با فشار مستقیم بند نیامد، یا تنگی نفس، درد قفسه سینه، سرفه خونی و تپش قلب ناگهانی پیدا کردید هم بلافاصله با اورژانس تماس بگیرید.

منبع جهت مطالعه بیشتر: سایت دکتر بهنام واقفی متخصص واریس؛ عوارض بیماری واریس پا https://drbehnamvaghefi.com/post/varicose-vein-complications