مقالات پزشکی این وبسایت با استفاده از منابع علمی معتبر و راهنماهای بالینی تهیه میشوند. در چارچوب همکاری علمی با دکتر محمد رحیمی، محتوای پزشکی تحت نظارت ایشان قرار می‌گیرد؛ مگر آنکه در مقاله، پزشک ناظر یا مرجع علمی دیگری به‌طور مشخص معرفی شده باشد.
توضیح: پزشک مرجع هر مقاله ممکن است متفاوت باشد؛ در این صورت، نام و اطلاعات مربوط به ایشان در همان مقاله درج میشود.
اگر ترجیح میدهید محتوای این صفحه را گوش دهید، در این بخش شما میتوانید از محتوای صوتی که به صورت پادکست تهیه شده استفاده کنید. این پادکست تحت نظر پزشک نگارش و تدوین شده و نام گوینده آن در پایین پادکست ذکر شده است. مجری تمام پادکست های این وبسایت، مرکز آمبولانس خصوصی آرمان بوده و حق انتشار آن محفوظ است.
این پادکست شامل نکات کاربردی است که ممکن است در متن به آن پرداخته نشده باشد؛ درنتیجه توصیه میکنیم حتما آنرا بررسی کنید.
فایل پادکست برای این مقاله وجود ندارد.
جراحی کولوستومی یکی از روش‌های جراحی دستگاه گوارش است که برای ایجاد مسیر جایگزین دفع مدفوع انجام میشود. در این روش، بخشی از روده بزرگ از طریق یک دهانه در دیواره شکم به سطح پوست منتقل میشود تا مواد دفعی به‌جای عبور از مقعد، وارد کیسه مخصوصی شوند. این جراحی ممکن است به‌صورت موقت یا دائمی انجام شود و انتخاب آن به علت بیماری، وضعیت روده و شرایط عمومی بیمار بستگی دارد.
کولوستومی معمولاً در بیمارانی مطرح میشود که به دلیل سرطان روده یا راستروده، انسداد، آسیب شدید روده یا التهاب گسترده، امکان دفع طبیعی برای آن‌ها وجود ندارد. آشنایی با انواع کولوستومی، نحوه انجام عمل، مراقبت‌های بعد از جراحی و مشکلات احتمالی می‌تواند به بیمار و خانواده او کمک کند آمادگی بیشتری برای این تغییر داشته باشند.
هدف اصلی کولوستومی ایجاد مسیری جایگزین برای دفع مدفوع است؛ زمانی که عبور طبیعی مواد از روده بزرگ، راستروده یا مقعد امکان‌پذیر نیست یا ادامه این مسیر می‌تواند برای بیمار خطرناک باشد.
مهم‌ترین شرایطی که ممکن است به ایجاد استوما نیاز داشته باشند عبارت‌اند از:
سرطان روده بزرگ و راستروده: زمانی که برای برداشتن تومور، بخشی از روده یا راستروده خارج میشود.
انسداد روده: در صورت مسدود شدن مسیر عبور مواد دفعی و نیاز به ایجاد مسیر جایگزین.
دیورتیکولیت شدید: در مواردی که التهاب و عفونت روده باعث آسیب جدی به بافت شده باشد.
بیماری‌های التهابی روده: در برخی موارد شدید بیماری کرون یا کولیت اولسراتیو.
آسیب‌های شدید روده: مانند صدمات ناشی از تصادف یا ضربه.
محافظت از محل جراحی: برای کاهش عبور مدفوع از بخشی از روده که به تازگی ترمیم شده است.
داشتن هر یک از این بیماری‌ها به معنی نیاز قطعی به استوما نیست. جراح با توجه به محل آسیب، شدت بیماری و امکان اتصال مجدد روده درباره ضرورت عمل تصمیم می‌گیرد.
کولوستومی بر اساس محل ایجاد استوما و روش اتصال روده به دیواره شکم دسته‌بندی میشود.
از نظر محل ایجاد:
کولوستومی صعودی: در قسمت ابتدایی روده بزرگ ایجاد میشود و معمولاً خروجی نرم‌تر و شل‌تری دارد.
کولوستومی عرضی: در بخش عرضی روده بزرگ ایجاد میشود و ممکن است به شکل حلقوی باشد.
کولوستومی نزولی: در قسمت نزولی روده قرار می‌گیرد و معمولاً مدفوع قوام بیشتری دارد.
کولوستومی سیگموئید: در انتهای روده بزرگ ایجاد میشود و خروجی آن اغلب به مدفوع طبیعی نزدیک‌تر است.
از نظر روش ایجاد:
کولوستومی حلقوی (Loop): یک حلقه از روده به سطح شکم آورده میشود و معمولاً دو دهانه قابل مشاهده است.
کولوستومی انتهایی (End): انتهای روده به سطح پوست متصل میشود و ممکن است پس از برداشتن قسمت بیمار روده انجام شود.
کولوستومی موقت زمانی ایجاد میشود که پزشک انتظار داشته باشد پس از بهبود شرایط، مسیر طبیعی دفع دوباره برقرار شود. یکی از کاربردهای مهم آن محافظت از محل جراحی و فراهم کردن فرصت برای ترمیم روده است.
موقت بودن استوما به معنی بسته شدن قطعی آن در یک زمان مشخص نیست. پیش از تصمیم‌گیری برای بازگشت مسیر طبیعی، پزشک باید سلامت قسمت‌های باقی‌مانده روده، بهبود محل جراحی و شرایط عمومی بیمار را بررسی کند.
در کولوستومی دائمی امکان یا ایمنی بازگرداندن مسیر طبیعی دفع وجود ندارد. این وضعیت ممکن است پس از برداشتن بخش‌هایی از روده یا راستروده اتفاق بیفتد؛ به‌خصوص زمانی که اتصال مجدد قسمت‌های باقی‌مانده امکان‌پذیر نباشد.
دائمی بودن استوما به معنی ناتوانی فرد در داشتن زندگی فعال نیست. بسیاری از بیماران با یادگیری نحوه تخلیه و تعویض کیسه، مراقبت از پوست و رعایت توصیه‌های پزشکی می‌توانند فعالیت‌های روزمره خود را ادامه دهند.
سرطان روده بزرگ، برخی سرطان‌های راستروده، دیورتیکولیت شدید، انسداد روده، بیماری‌های التهابی روده و آسیب‌های جدی روده از جمله شرایطی هستند که احتمال نیاز به استوما را افزایش می‌دهند.
در بعضی بیماران، پزشک می‌تواند پس از برداشتن قسمت آسیب‌دیده، دو بخش سالم روده را به هم متصل کند؛ اما اگر این اتصال ایمن نباشد، ایجاد کولوستومی ممکن است ضرورت پیدا کند.
عمل کولوستومی معمولاً تحت بیهوشی عمومی انجام میشود و جراح با توجه به شرایط بیمار از روش باز یا لاپاراسکوپی استفاده میکند.
مراحل کلی عمل عبارت‌اند از:
بررسی روده و مشخص کردن بخش مناسب برای ایجاد استوما.
ایجاد برش در دیواره شکم و آماده‌سازی دهانه خروج روده.
انتقال قسمت مشخص‌شده روده بزرگ به سطح پوست.
اتصال روده به پوست و شکل دادن به استوما.
بررسی خون‌رسانی و وضعیت استوما و قرار دادن کیسه مخصوص.
پس از عمل، بیمار تحت نظر تیم درمان قرار می‌گیرد تا عملکرد روده، وضعیت زخم و شروع خروج مواد دفعی بررسی شود. آموزش مراقبت از کیسه نیز معمولاً پیش از ترخیص انجام میشود.
کیسه کولوستومی وسیله‌ای پزشکی است که روی استوما قرار می‌گیرد و مواد دفعی خارج‌شده از روده را جمع‌آوری میکند. اندازه دهانه کیسه باید با اندازه استوما هماهنگ باشد تا از نشت مواد دفعی و آسیب به پوست اطراف جلوگیری شود.
پس از جراحی، بیمار باید نحوه تخلیه و تعویض کیسه را یاد بگیرد. زمان تعویض به نوع وسیله، میزان دفع، وضعیت چسب و شرایط پوست بستگی دارد.
مراقبت صحیح از کیسه یکی از مهم‌ترین بخش‌های زندگی با استوما است. رعایت نکات زیر می‌تواند احتمال نشت و تحریک پوستی را کاهش دهد:
پیش از تعویض کیسه، دست‌ها را بشویید.
کیسه را پیش از پر شدن بیش از حد تخلیه کنید.
پوست اطراف استوما را به‌آرامی تمیز و کاملاً خشک کنید.
اندازه دهانه کیسه را متناسب با استوما انتخاب کنید.
هنگام جدا کردن چسب، از کشیدن و آسیب زدن به پوست خودداری کنید.
در صورت نشت مکرر، از پرستار متخصص استوما کمک بگیرید.
تغذیه پس از عمل باید به‌تدریج و مطابق شرایط بیمار تنظیم شود. در روزهای ابتدایی ممکن است رژیم غذایی سبک‌تر و کم‌فیبر توصیه شود تا دستگاه گوارش فرصت سازگاری داشته باشد.
نکات مهم تغذیه‌ای عبارت‌اند از:
وعده‌های غذایی کوچک و منظم مصرف کنید.
غذا را به‌خوبی بجوید.
مواد غذایی جدید را به‌تدریج به رژیم اضافه کنید.
واکنش بدن به غذاهای نفاخ را بررسی کنید.
مایعات کافی مصرف کنید؛ مگر اینکه پزشک محدودیتی تعیین کرده باشد.
در صورت کاهش وزن یا اسهال مداوم با متخصص تغذیه مشورت کنید.
برخی بیماران پس از ایجاد استوما با مشکلاتی مواجه میشوند که بیشتر آن‌ها با آموزش و انتخاب تجهیزات مناسب قابل کنترل هستند.
مهم‌ترین مشکلات عبارت‌اند از:
نشت کیسه و جدا شدن چسب از پوست
نفخ و افزایش گاز روده
تغییر قوام و میزان خروجی مدفوع
تحریک و التهاب پوست اطراف استوما
دشواری در انتخاب کیسه مناسب
نگرانی درباره ظاهر بدن و حضور در اجتماع
مانند هر عمل جراحی دیگری، کولوستومی نیز ممکن است با عوارض کوتاه‌مدت یا بلندمدت همراه باشد.
مهم‌ترین عوارض احتمالی عبارت‌اند از:
عفونت محل جراحی یا اطراف استوما
خونریزی
بیرون‌زدگی بیش از حد استوما
فرورفتگی یا عقب‌کشیدگی استوما
فتق اطراف استوما
تنگ شدن دهانه استوما
آسیب و زخم پوست اطراف
در صورت مشاهده درد شدید، تب، خونریزی قابل‌توجه، تغییر رنگ غیرطبیعی استوما، تورم شکم یا قطع ناگهانی خروجی کیسه باید سریعاً ارزیابی پزشکی انجام شود.
نشت کیسه ممکن است به دلیل اندازه نامناسب دهانه، نصب نادرست، ناهمواری پوست یا پر شدن بیش از حد کیسه رخ دهد. تماس مواد دفعی با پوست می‌تواند باعث قرمزی، سوزش و التهاب شود.
برای کاهش احتمال نشت، باید اندازه استوما به‌درستی بررسی شود، پوست پیش از نصب کیسه کاملاً خشک باشد و چسب به‌طور یکنواخت روی پوست قرار بگیرد. اگر مشکل مرتب تکرار میشود، متخصص استوما می‌تواند نوع کیسه و روش نصب را بررسی کند.
قرمزی رو به گسترش، گرمی پوست، تورم، درد، ترشح چرکی و تب می‌توانند از نشانه‌های عفونت باشند. البته هر نوع قرمزی اطراف استوما به معنی عفونت نیست و تشخیص به بررسی پزشکی نیاز دارد.
شستن دست‌ها، تمیز کردن صحیح پوست و جلوگیری از آسیب به محل استوما از اقدامات مهم پیشگیرانه هستند. در صورت تب، درد شدید یا ترشح غیرطبیعی، بیمار باید با پزشک تماس بگیرد و از مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیک خودداری کند.
پوست اطراف استوما باید در زمان تعویض کیسه بررسی شود. تماس طولانی‌مدت با مواد دفعی یا استفاده از کیسه نامناسب می‌تواند موجب التهاب و زخم شود.
برای مراقبت بهتر:
پوست را با روش ملایم تمیز کنید.
پیش از نصب کیسه، پوست را کاملاً خشک کنید.
از محصولات تحریک‌کننده مانند الکل بدون توصیه متخصص استفاده نکنید.
در صورت خارش، زخم یا قرمزی مداوم، با پرستار استوما مشورت کنید.
بازگشت کولوستومی به فرایندی گفته میشود که طی آن استومای موقت بسته شده و مسیر طبیعی دفع دوباره برقرار میشود. این جراحی تنها زمانی انجام میشود که وضعیت روده و شرایط عمومی بیمار برای اتصال مجدد مناسب باشد.
در جراحی بستن کولوستومی، جراح استوما را از پوست جدا میکند و قسمت‌های مناسب روده را دوباره به یکدیگر متصل می‌سازد. پس از عمل ممکن است بیمار برای مدتی تغییراتی در دفعات دفع، قوام مدفوع یا احساس فوریت در اجابت مزاج داشته باشد.
زمان مناسب بستن استوما برای همه بیماران یکسان نیست و به روند بهبودی و نظر جراح بستگی دارد.
کولوستومی و ایلئوستومی هر دو از روش‌های ایجاد مسیر جایگزین برای دفع مواد زائد بدن هستند؛ اما تفاوت اصلی آن‌ها به قسمتی از روده مربوط میشود که به سطح شکم منتقل میشود.
کولوستومی: در این روش بخشی از روده بزرگ (کولون) به سطح شکم آورده میشود.
ایلئوستومی: در این روش قسمت انتهایی روده کوچک (ایلئوم) به دیواره شکم متصل میشود.
تفاوت این دو روش را می‌توان از نظر ویژگی‌های خروجی نیز بررسی کرد:
| معیار مقایسه | کولوستومی | ایلئوستومی |
|---|---|---|
| محل ایجاد استوما | روده بزرگ (کولون) | روده باریک (ایلئوم) |
| محل خروج مدفوع | از بخشی از روده بزرگ روی شکم | از انتهای روده باریک روی شکم |
| غلظت خروجی | معمولاً شکل‌گرفته‌تر و غلیظ‌تر | معمولاً شل‌تر و مایعتر |
| میزان خروجی | بسته به محل استوما و عملکرد روده متغیر است | معمولاً پیوسته‌تر و با حجم مایع بیشتر |
| احتمال کم‌آبی بدن | معمولاً کمتر | بیشتر، به‌دلیل دفع مایعات بیشتر |
| مراقبت از پوست اطراف استوما | نیازمند مراقبت منظم | به‌دلیل خروجی رقیقتر، حساسیت بیشتری به نشت و تحریک پوستی دارد |
انتخاب بین این دو روش به بیماری زمینه‌ای، محل آسیب و قسمت‌هایی از روده که باید برداشته یا از مسیر دفع خارج شوند بستگی دارد. هیچ‌کدام از این روش‌ها برای تمام بیماران مناسب نیستند.
آمادگی پیش از عمل نقش مهمی در کاهش خطرات احتمالی و فراهم کردن شرایط مناسب برای جراحی دارد. پیش از انجام عمل، جراح و متخصص بیهوشی وضعیت عمومی بیمار، بیماری‌های زمینه‌ای و داروهای مصرفی را بررسی می‌کنند.
مهم‌ترین اقدامات پیش از جراحی عبارت‌اند از:
انجام آزمایش‌ها: آزمایش خون و بررسی‌های لازم برای ارزیابی وضعیت عمومی بیمار.
بررسی داروها: اطلاع دادن درباره مصرف داروهای ضدانعقاد، داروهای دیابت، مکمل‌ها و سایر داروها به پزشک.
مشاوره با متخصص بیهوشی: بررسی سابقه حساسیت دارویی، بیماری قلبی و تنفسی و مشکلات احتمالی بیهوشی.
آماده‌سازی روده: در صورت نیاز، پزشک دستور تخلیه روده یا رژیم غذایی خاصی را صادر میکند.
مشخص کردن محل استوما: متخصص مراقبت از استوما یا تیم جراحی، محل مناسب ایجاد دهانه روی شکم را بررسی و علامت‌گذاری میکند.
آمادگی روانی و آموزشی: آشنایی اولیه با کیسه، نحوه مراقبت و تغییرات زندگی پس از جراحی.
زمان قطع غذا و مایعات و همچنین تغییر داروها باید دقیقاً مطابق دستور تیم درمان باشد. بیمار نباید بدون هماهنگی پزشک مصرف داروهای ضروری خود را متوقف کند.
پیش از جراحی کولوستومی، پزشک وضعیت عمومی بیمار، داروهای مصرفی و سابقه بیماری‌های او را بررسی میکند تا احتمال بروز عوارض کاهش یابد. همچنین محل مناسب ایجاد استوما روی شکم باید پیش از عمل مشخص شود؛ زیرا انتخاب محل درست می‌تواند مراقبت از کیسه و استفاده روزمره از آن را آسان‌تر کند.
بر اساس راهنمای کلینیک مایو «آمادگی مناسب پیش از کولوستومی، از جمله بررسی داروها، ارزیابی وضعیت جسمی و مشخص کردن محل استوما، می‌تواند به سازگاری بهتر بیمار با شرایط پس از جراحی کمک کند.»
مراقبت‌های بعد از عمل با هدف جلوگیری از عفونت، کمک به ترمیم زخم و سازگاری دستگاه گوارش با مسیر جدید دفع انجام میشوند. در روزهای نخست، بیمار در بیمارستان از نظر عملکرد روده، وضعیت استوما، درد و عوارض احتمالی تحت نظر قرار می‌گیرد.
مهم‌ترین مراقبت‌ها شامل موارد زیر هستند:
بررسی استوما: رنگ، اندازه، تورم و میزان خروجی آن باید به‌طور منظم بررسی شود.
مراقبت از زخم جراحی: محل برش باید مطابق دستور پزشک تمیز و خشک نگه داشته شود.
مدیریت درد: داروهای مسکن باید طبق نسخه مصرف شوند.
تغذیه تدریجی: شروع مصرف مایعات و غذا باید بر اساس عملکرد روده و توصیه تیم درمان باشد.
پیشگیری از لخته خون: حرکت زودهنگام و تمرین‌های توصیه‌شده می‌توانند به کاهش خطر لخته کمک کنند.
آموزش استفاده از کیسه: بیمار یا مراقب او باید پیش از ترخیص نحوه تخلیه و تعویض کیسه را یاد بگیرد.
در صورت بروز تب، درد رو به افزایش، استفراغ مداوم، تورم شدید شکم، قطع خروجی استوما یا تغییر رنگ آن به بنفش تیره و سیاه، ارزیابی فوری پزشکی ضروری است.
طبق توضیحات سرویس سلامت ملی بریتانیا (NHS):
«بیشتر افراد حدود ۸ هفته برای بهبودی پس از کولوستومی و بازگشت به فعالیت‌های معمول به زمان نیاز دارند؛ البته روند بهبودی به شرایط فرد بستگی دارد.»
کیسههای کولوستومی از نظر ساختار، نحوه اتصال به پوست و روش تخلیه به چند گروه تقسیم میشوند. انتخاب مدل مناسب به نوع استوما، میزان خروجی مدفوع، وضعیت پوست و ترجیح بیمار بستگی دارد.
مهم‌ترین انواع کیسه عبارت‌اند از:
کیسه یکتکه: کیسه و صفحه چسبنده محافظ پوست به یکدیگر متصل هستند و هنگام تعویض، کل مجموعه جدا میشود.
کیسه دوتکه: صفحه محافظ روی پوست باقی می‌ماند و کیسه به‌صورت جداگانه به آن متصل میشود. این مدل امکان تعویض کیسه بدون جدا کردن صفحه محافظ را فراهم میکند.
کیسه تخلیه‌شونده: دارای خروجی مخصوص در قسمت پایین است و می‌توان محتویات آن را بدون تعویض کامل کیسه تخلیه کرد.
کیسه بسته: دهانه آن بسته است و پس از پر شدن باید تعویض شود. این مدل معمولاً برای افرادی مناسب‌تر است که خروجی مدفوع قوام بیشتری دارد.
برخی کیسه‌ها نیز به فیلتر زغال فعال مجهز هستند که به خروج گاز و کاهش انتشار بوی نامطبوع کمک میکند. انتخاب نهایی بهتر است با راهنمایی پرستار متخصص استوما انجام شود.
بله، در صورتی که راستروده و مقعد بیمار همچنان باقی مانده باشند، خروج مقداری مخاط از مقعد پس از کولوستومی می‌تواند طبیعی باشد. دیواره روده بزرگ حتی پس از تغییر مسیر دفع نیز ممکن است به تولید مخاط ادامه دهد؛ به همین دلیل بعضی بیماران احساس دفع یا خروج ترشحات ژله‌ای و چسبناک را تجربه می‌کنند.
این ترشحات معمولاً شفاف، سفید یا متمایل به زرد هستند و ممکن است به شکل مایع یا غلیظ خارج شوند. مقدار و دفعات خروج آن‌ها در افراد مختلف متفاوت است.
چه زمانی ترشحات مقعدی نیاز به بررسی دارند؟
وجود خون روشن یا لخته خون در ترشحات
خروج ترشحات چرکی یا بدبوی غیرمعمول
درد شدید یا افزایش‌یابنده در ناحیه مقعد
تب یا علائم عفونت
ادامه ترشحات غیرطبیعی یا افزایش قابل‌توجه آن‌ها
در صورت مشاهده این علائم باید با پزشک یا پرستار استوما مشورت کرد. همچنین اگر راستروده در جریان جراحی برداشته شده باشد، شرایط ترشحات و احساس دفع متفاوت خواهد بود.
بر اساس راهنمای NHS Inform اسکاتلند:
«افرادی که کولوستومی دارند و راستروده و مقعد آن‌ها حفظ شده است، ممکن است همچنان ترشح مخاط از راستروده داشته باشند؛ زیرا پوشش داخلی روده به تولید مخاط ادامه می‌دهد.»
بله، بیشتر افراد پس از بهبودی از عمل می‌توانند فعالیت بدنی و ورزش را از سر بگیرند. بااینحال، شروع ورزش باید تدریجی باشد و به ترمیم عضلات شکم، وضعیت استوما و نظر جراح بستگی دارد.
در هفته‌های ابتدایی معمولاً پیاده‌روی سبک برای حفظ تحرک و کمک به بازگشت تدریجی بدن به فعالیت توصیه میشود. در مقابل، بلند کردن اجسام سنگین و ورزش‌های پرفشار ممکن است به محل جراحی فشار وارد کنند و احتمال فتق اطراف استوما را افزایش دهند.
فعالیت‌هایی که بسیاری از بیماران پس از بهبودی می‌توانند انجام دهند عبارت‌اند از:
پیاده‌روی و تمرین‌های سبک
شنا پس از ترمیم کامل زخم و با محافظت مناسب از کیسه
دوچرخه‌سواری با تأیید پزشک
تمرین‌های کششی و فعالیت‌های کم‌فشار
ورزش‌های متناسب با شرایط جسمی فرد
در ورزش‌های برخوردی یا فعالیت‌هایی که احتمال ضربه به استوما وجود دارد، استفاده از محافظ مخصوص و مشورت با متخصص استوما اهمیت دارد.
برای آشنایی بیشتر با یکی از عوارض احتمالی ناشی از ضعف دیواره شکم، می‌توان مقاله جراحی فتق را نیز مطالعه کرد.
بله، داشتن استوما به‌تنهایی مانع بازگشت به محیط کار نیست. بسیاری از بیماران پس از تکمیل دوره نقاهت و یادگیری مراقبت از کیسه می‌توانند دوباره فعالیت شغلی خود را آغاز کنند.
زمان بازگشت به کار به عوامل مختلفی بستگی دارد:
نوع جراحی و میزان برش شکمی
سرعت ترمیم زخم و عضلات شکم
وضعیت عمومی بیمار و بیماری زمینه‌ای
نوع شغل و میزان فعالیت بدنی مورد نیاز
توانایی بیمار در مدیریت و تعویض کیسه
افرادی که کار اداری یا کم‌تحرک دارند ممکن است زودتر از افرادی که فعالیت بدنی سنگین انجام می‌دهند به کار برگردند. بهتر است بازگشت به کار با هماهنگی جراح انجام شود و در صورت نیاز، ساعات کاری در ابتدا کاهش پیدا کند.
همراه داشتن یک کیسه اضافی، دستمال تمیزکننده و وسایل ضروری مراقبت از استوما در محیط کار نیز می‌تواند به کاهش نگرانی بیمار کمک کند.
کیسه کولوستومی به‌طور معمول باید از انتشار بوی نامطبوع جلوگیری کند؛ بنابراین اگر بیمار بوی مداوم یا غیرعادی احساس میکند، بهتر است علت آن بررسی شود. بوی مدفوع هنگام تخلیه یا تعویض کیسه طبیعی است، اما انتشار بو در زمان بسته بودن کیسه ممکن است نشانه نشتی یا مشکل در اتصال آن باشد.
مهم‌ترین دلایل بوی نامطبوع عبارت‌اند از:
نشت کیسه: چسبندگی نامناسب یا اندازه اشتباه دهانه ممکن است باعث خروج بو و مواد دفعی شود.
پر شدن بیش از حد کیسه: تجمع زیاد مواد دفعی و گاز می‌تواند مدیریت کیسه را دشوار کند.
باقی ماندن مواد دفعی روی پوست: تمیز نکردن مناسب اطراف استوما ممکن است باعث ایجاد بوی ناخوشایند شود.
برخی مواد غذایی: مصرف بعضی غذاها مانند تخم‌مرغ، پیاز، سیر و برخی سبزیجات می‌تواند بوی گاز و مدفوع را تغییر دهد.
مشکل در فیلتر کیسه: گرفتگی یا عملکرد نامناسب فیلتر می‌تواند خروج گاز را دشوار کند.
برای کنترل بو، بهتر است کیسه به‌موقع تخلیه شود، اتصال آن به پوست بررسی شود و در صورت نیاز از کیسههای دارای فیلتر مناسب استفاده شود. اگر بوی غیرعادی با تب، درد، ترشح چرکی یا تغییرات استوما همراه باشد، باید احتمال عفونت یا مشکل دیگر بررسی شود.
زندگی با استوما در ابتدا ممکن است برای بیمار و خانواده او چالش‌برانگیز باشد؛ اما با یادگیری روش صحیح مراقبت، انتخاب کیسه مناسب و ایجاد عادت‌های جدید، بسیاری از افراد می‌توانند به فعالیت‌های معمول خود بازگردند.
برای سازگاری بهتر با شرایط جدید، رعایت چند نکته اهمیت دارد:
هنگام خروج از منزل وسایل یدکی کیسه را همراه داشته باشید.
وضعیت پوست و استوما را به‌طور منظم بررسی کنید.
رژیم غذایی خود را بر اساس واکنش بدن تنظیم کنید.
برای سفر و فعالیت‌های اجتماعی برنامه‌ریزی داشته باشید.
در صورت بروز مشکلات جسمی یا روانی از تیم درمان کمک بگیرید.
حمایت خانواده و آموزش توسط پرستار متخصص استوما می‌تواند اعتمادبه‌نفس بیمار را افزایش دهد. داشتن کولوستومی لزوماً به معنی محدود شدن زندگی اجتماعی، شغلی یا خانوادگی نیست.
برخی تغییرات پس از جراحی طبیعی هستند، اما بعضی علائم ممکن است نشان‌دهنده عارضه باشند و به بررسی فوری نیاز داشته باشند.
در شرایط زیر باید با پزشک تماس بگیرید یا به مرکز درمانی مراجعه کنید:
تغییر رنگ استوما به سیاه یا بنفش تیره
قطع ناگهانی خروجی کیسه همراه با درد یا تورم شکم
خونریزی قابل‌توجه از استوما
تب و لرز یا ترشحات چرکی
درد شدید و رو به افزایش شکم
استفراغ مداوم یا ناتوانی در مصرف مایعات
همچنین اگر خونریزی از دستگاه گوارش مشاهده شود، مطالعه مطلب خونریزی گوارشی چیست؟ می‌تواند اطلاعات بیشتری درباره علائم هشداردهنده در اختیار بیمار قرار دهد؛ البته مشاهده خونریزی قابل‌توجه نیازمند ارزیابی پزشکی است.
در صورت نیاز به جابه‌جایی بیمار پس از عمل یا مراجعه به مراکز درمانی، آمبولانس خصوصی تهران نیز می‌تواند برای انتقال برنامه‌ریزی‌شده بیماران پایدار مورد استفاده قرار گیرد. در وضعیت‌های اورژانسی مانند اختلال هوشیاری، خونریزی شدید یا مشکلات تنفسی، تماس با اورژانس ۱۱۵ اولویت دارد.
در کولوستومی بخشی از روده بزرگ به سطح شکم آورده میشود تا مدفوع از طریق استوما خارج شود؛ اما در ایلئوستومی، انتهای روده باریک به شکم متصل میشود. به همین دلیل، خروجی ایلئوستومی معمولاً رقیقتر و مایعتر است و احتمال دفع بیشتر آب و املاح در آن وجود دارد.
پیش از عمل، پزشک وضعیت عمومی بیمار، داروهای مصرفی، سوابق بیماری و شرایط جسمی او را بررسی میکند. ممکن است انجام آزمایش‌های لازم، رعایت رژیم غذایی یا ناشتا بودن طبق دستور پزشک ضروری باشد. همچنین محل مناسب ایجاد استوما روی شکم معمولاً پیش از جراحی مشخص میشود.
برای مراقبت از استوما باید پوست اطراف آن را تمیز و خشک نگه دارید، کیسه را پیش از پر شدن بیش از حد تخلیه کنید و در صورت نشت، تعویض آن را به تأخیر نیندازید. اندازه دهانه چسب کیسه باید متناسب با اندازه استوما باشد تا از تماس ترشحات با پوست و ایجاد التهاب جلوگیری شود. آموزش مراقبت از استوما توسط پرستار یا متخصص مربوطه اهمیت زیادی دارد.
کیسههای کولوستومی معمولاً در دو گروه یکتکه و دوتکه عرضه میشوند. در مدل یکتکه، کیسه و چسب محافظ پوست به هم متصل هستند؛ اما در مدل دوتکه، کیسه از صفحه چسبی جدا میشود و امکان تعویض جداگانه آن وجود دارد. انتخاب نوع مناسب به شرایط استوما، میزان خروجی، وضعیت پوست و راحتی بیمار بستگی دارد.
بله، اگر راستروده و مقعد در زمان جراحی برداشته نشده باشند، ممکن است همچنان مقداری مخاط از مقعد خارج شود. این ترشحات معمولاً به دلیل تولید طبیعی مخاط در پوشش داخلی روده ایجاد میشوند. بااینحال، مشاهده خون، چرک، درد شدید یا تغییر غیرعادی در ترشحات باید توسط پزشک بررسی شود.
بوی نامطبوع ممکن است هنگام تخلیه یا تعویض کیسه ایجاد شود و گاهی به نشت، بسته نشدن صحیح کیسه یا آسیب‌دیدگی آن مربوط باشد. برای کاهش بو، کیسه را به‌موقع تخلیه کنید، از سالم بودن چسب و اتصالات مطمئن شوید و کیسه و پوست اطراف استوما را طبق دستورالعمل تمیز نگه دارید. اگر بو به‌طور مداوم و غیرمعمول وجود دارد، بهتر است علت آن بررسی شود.
